Oglądaj stronę we wszystkich językach świata.

Kościół farny pod wezwaniem św. Mikołaja - historia

Farą zwykło się określać kościół parafialny dla średniowiecznego miasta. Fara stanowiła obok ratusza jego nieodłączny element. W obrębie murów obronnych mogły się też znajdować kościoły klasztorne, ale jednak to fara była najściślej związana z życiem religijnym mieszkańców. Z czasem powstawały też na przedmieściach kościoły filialne, ale spełniały one jedynie funkcje pomocnicze. Zazwyczaj w mieście był tylko jeden kościół farny i stąd wynikała między innymi jego wyjątkowa pozycja.

Kościół św. Mikołaja tym wyróżnia się właśnie spośród inowrocławskich kościołów, iż obejmował miasto w obrębie murów obronnych, chociaż nie był to pierwszy kościół parafialny.

Początki kościoła św. Mikołaja wiążą się z nadaniem praw miejskich Inowrocławiowi przez księcia kujawskiego Kazimierza. Nastąpiło wtedy przeniesienie miasta na teren położony wokół dzisiejszego rynku. W ten sposób pierwsze osiedle wraz z romańskim kościołem parafialnym p.w. Najświętszej Maryi Panny znalazło się poza murami obronnymi.

Zrodziło to potrzebę budowy nowego kościoła, który otrzymał wezwanie św. Mikołaja, patrona kupców, najliczniej zamieszkujących właśnie miasta. Pierwotnie kościół św. Mikołaja był niewielką kaplicą, filialną w stosunku do nadal parafialnego kościoła Najświętszej Maryi Panny, ale powstanie miasta w nowym miejscu przesądzało dalsze dzieje obu kościołów. Z czasem, gdy nowe miasto się rozrosło, możliwa stała się budowa dużego kościoła i powołanie drugiej parafii, które nastąpiło pomiędzy rokiem 1328, a 1338. Odtąd główny wysiłek inwstycyjny miasta będzie skupiał się właśnie na farze, będącej wizytówką miasta, świadczącą o jego zamożności, ale także pobożności jego mieszkańców.

 

 

Wraz z powstaniem licznych przedmieść w 1585 roku zniesiono parafię przy kościele Najświętszej Maryi Panny (zdjęcie obok), który to kościół nadal posiadał własny okręg duszpasterski, złożony z podmiejskich wsi.

Nie wiele wiemy na temat kościła św. Mikołaja po podniesieniu do rangi parafialnego, aż do jego zniszczenia wraz z całym miastem w 1431 roku. Wiemy jedynie, że w latach 1320-1321 kościół św. Mikołaja był miejscem procesu polsko-krzyżackiego o Pomorze Gdańskie. Świadkowie zeznający w tym procesie, określali kościół św. Mikołaja w Inowrocławiu jako położony na środku rynku (in medio fori), w centrum miasta (in medio civitatis). Obecnie przyjmuje się ze względu na niewykrycie podczas badań archeologicznych i architektonicznych w kościele św. Mikołaja zniszczeń związanych z obecnym kościołem, które mogli by spowodować krzyżacy w 1431 roku i brak fundamentów (z wyjątkiem krótkiego odcinka niedokończonej budowli odkrytego w nawie południowej), iż w tym samym miejscu wcześniej znajdował się drewniany kościół.

W roku 1431 Inowrocław wraz z całymi Kujawami został spalony przez krzyżaków. Spłonęły wtedy inowrocławskie kościoły, ratusz i zamek. Po spaleniu miasta wiele budowli nie nadawało się do użytku i zostało rozebranych.

Po spaleniu dopiero w 1450 roku Inowrocław otrzymał nowy akt lokacyjny. W tym samym czasie król wydał też przywilej na wyrąb lasów gniewkowskich na odbudowę miasta. Po podniesieniu się miasta z ruin, możliwa stała się pod koniec XV wieku budowa murowanego kościoła parafialnego.

Nowy kościół wznoszono początkowo z trudem, często przerywano prace, zmieniano też ciągle plany. Jednakże była to jedna z największych inwestycji w Inowrocławiu, tak szybko zrealizowanych.W końcu XV wieku Inowrocław posiadał piękny i duży kościół parafialny.

Nowa świątynia miała trzyprzęsłowe, trójbocznie zamknięte prezbiterium, trzy nawy o podobnej wysokości do prezbiterium, składające się z czterech przęseł. Każda z naw przykryta była osobnym dachem. Nad wschodnim szczytem nawy głównej wznosiła się wysoka sygnaturka. Ościeża okien były ukośnie ścięte w formie trzech glifów. Podobnie ostrołukowe portale były obramowane wieloma uskokami z wałkiem, do których użyto spacjalnie profilowanych cegieł, charakterystycznych dla drugiej połowy XV wieku. Zewnętrzne ściany zakrystii zostały rozczłonkowane ostrołukami, ale także półkolistymi blendami. Całość kościoła, tak korpus nawowy, jak i prezbiterium, charakteryzowały krępe proporcje. Był to niewątpliwie zabieg celowy, stosowany w XV wieku. Sklepienia prawdopodobnie były gwiazdziste, podobne do jednego z zachowanych sklepień nad zakrystią. Filary międzynawowe były ośmioboczne. Ściany przy oknach ulegały zwężeniu, tworząc ostrołukowe jasne wnęki, które w dawnej wysokości można oglądać jeszcze w prezbiterium.

Forma kościoła nie uległa poważnym przeobrażeniom aż do 1590 roku, kiedy nastąpiła przebudowa szczytów na renesansowe w związku z koniecznością wymiany przeciekających dachów, z których do dzisiaj zachował się tylko jeden na zakrystii. Jednocześnie usunięto gotycką glorietę.

Następne zmiany w kościele św. Mikołaja miały wywołać dopiero zniszczenia spowodowane przez okupację szwedzką. W 1655 roku miasto zostało zdobyte przez wojska szwedzkie Karola Gustawa. Choć okupacja miasta trwała zaledwie dwa lata, to zniszczenia były ogromne. W bardzo złym stanie pozostawały tak główne budowle w mieście, jak i kamienice jego mieszkańców. Wyludnienie miasta nie mogło pozostać bez wpływu na farę. W nawie głównej i południowej zawaliły się w 1680 roku dachy, częściowo wraz ze szczytami i ścianami.

Po roku 1760 w kościele św. Mikołaja ściany naw bocznych obniżono, wprowadzając jednocześnie nowe filary i układ bazylikowy. Dalsza przebudowa kościoła została przerwana w 1779 roku przez pruskie władze zaborcze, które zdecydowały, że w kościele powstanie magazyn soli. Do dzisiaj sól jest widoczna na murach kościoła.

Kolejne prace remontowe kościoła rozpoczęły się po roku 1820. Prace te jednak były bardzo ograniczone, ja na przykład nad nawami przy wymianie pułapów deskowych i belkowych. Nie dokończona forma kościoła skłaniała do dalszych prac, wprowadzających jeszcze większe zmiany takich jak przebudowa szczytów na neogotyckie. Prace te prowadzono w latach 1884-1885.

Kościół św. Mikołaja. Stan z 1840 roku

 

Dopiero na lata 1918-1928 przypadły główne prace wewnątrz samego kościoła, podjęte przez ks. proboszcza Bolesława Jaśkowskiego (zdjęcie obok). W prezbiterium wykonano wtedy pozorne sklepienie krzyżowe, neogotyckie. Natomiast nawę główną zamknięto pozornym sklepieniem neobarokowym, o łuku koszowym, z usztywniającymi je lunetami.

Obecna forma kościoła jest więc efektem wielu prac i przebudów, a każda epoka pozostawiła po sobie trwały ślad w jego architekturze.

Kościół św. Mikołaja - 1930 rok

Wyposażenie kościoła pw. św. Mikołaja

1. Ołtarz główny

Większość wyposażenia fary pochodzi z drugiej połowy XVIII wieku. W tym czasie podjęto właśnie przebudowę kościoła franciszkanów i kościoła św. Mikołaja. Ołtarze dla fary po ich wykonaniu ustawiono w kościołach filialnych na skutek opóznień w przebudowie kościoła. Ołtarz główny znalazł się w kościele św. Jakuba. Był to jedyny ołtarz znajdujący się w tym czasie w dobrym stanie.

Ołtarz św. Mikołaja w kościele farnym - 1937 rok

Ołtarze do kościoła św. Mikołaja zostały zamówione jeszcze przed ukończeniem prac budowlanych w kościele, tak by zaraz po ich zakończeniu wnętrze kościoła było od razu urządzone. Natomiast stare ołtarze, także poustawiane w innych kościołach, były zniszczone do tego stopnia, że nie nadawały się do użytku. Popadanie fary w ruinę, która w końcu zakończyła się zawaleniem dachów, doprowadziło też do zniszczenia ołtarzy. To właśnie stało się przyczyną wymiany ołtarzy na nowe.

Ołtarz główny, wkomponowany w charakterystyczne dla kościoła św. Mikołaja wieloboczne zamknięte prezbiterium, jest jednym z najpiękniejszych ołtarzy farnych, wykonanych w drugiej połowie XVIII wieku. Charakteryzuje go, podobnie jak wszystkie wykonane wtedy rokokowe ołtarze dekoracja "rocaille'owa", czyli asymetryczny ornament o płynnych liniach i nieregularnej formie, czasami podobny do muszli, wodnych roślin, czy też grzyw fal.

Po jego bokach umieszczono niskie bramki z figurami świętych. Po lewej stronie św. Jana Chrzciciela, a po prawej św. Dominika.

Wklęsło-wypukła, rozwiązana przestrzennie nastawa, o kształcie zbliżonym do kwadratu spoczywa w części środkowej na czworobocznej, kamienno-marmurowej mensie, natomiast partie boczne na cokołach, tej samej wysokości co mensa, ustawionych schodkowo, po linii diagonalnej, przez co powstają nad nimi wyróżniające go od innych ołtarzy farnych dość znacznie wysunięte i szerokie w stosunku do retabulum skrzydła i głębokie wnęki, współgrające z załamaniem ścian prezbiterium.

Frontową ściankę mensy wypełnia płaskorzezbione antepedium ze sceną "Ostatniej Wieczerzy" z początku XX wieku.

Na osi wysokiej predeli o wypukłym kształcie, umieszczono rozbudowane tabernakulum z postaciami czterech "Ewangelistów" i bogatą dekoracją.

Wypukłe retabulum znajduje się na przedłużeniu części środkowej, natomiast na cokołach ustawiono pary blizniaczych kolumn korynckich wysuniętych przed lico na tle także wysuniętych do przodu pilastrów.

Pomiędzy zewnętrznymi częściami ołtarza a jego częścią środkową, w powstałych w ten sposób głębokich półkolistych wnękach ustawiono rzezby świętych. Po lewej stronie św. Wojciecha, a po prawej św. Augustyna.

W głęboką wnękę retabulum o ściętych do środka narożach wpisuje się obraz św. Mikołaja, namalowany po roku 1820.

Górną partię ołtarza, tak nad retabulum, jak i nad bocznymi niszami i kolumnami, stanowi szerokie wielokrotnie profilowane belkowanie ozdobione dekoracją. Na belkowaniu umieszczono dwie pary aniołów. W zwieńczeniu o formie pięciolistnej we wklęsło-wypukłej ramie umieszczono obraz św. Marii Magdaleny namalowany po roku 1820 (zdjęcie poniżej).

Krawędzie zwieńczenia podkreślono szerokim obramowaniem, u dołu zwiniętym. W dolnej partii zwieńczenia znajdują się figury putt, w górnej dwie główki anielskie na skrzydłach i wieńcu obłoczków. Na osi zwieńczenia umieszczono okrągły emblemat z "Okiem Opatrzności" na czerwonym tle w wieńcu srebrzystych obłoczków, otoczony przez promienie.

2. Ołtarz św. Antoniego

Ołtarz św. Antoniego z końca XVII wieku, zasługuje na miano jednego z najwspanialszych ołtarzy farnych i zarazem najwybitniejszego dzieła sztuki barokowej w Inowrocławiu.

Ołtarz stoi w nawie głównej przy pierwszym filarze po stronie południowej. Pierwotnie znajdował się w kościele franciszkanów, skąd został przeniesiony po 1820 roku, w związku z konfiskatą klasztoru przez władze pruskie. Jego podstawę stanowi czworoboczna mensa, której lico podzielono pilastrami na trzy płyciny. W środkowej płycinie pojawia się reliefowy motyw skrzyżowanych rąk, wyłaniających się zza obłoków. Ponad nią wznosi się nastawa rozbudowana archtektonicznie i bogato rzezbiona, ale mimo to o czytelnych podziałach i jednorodna. Na mensie spoczywa niska predella, około 1/6 wysokości całej nastawy, obramowana na narożnikach zwielokrotnionymi złoconymi cokołami, od frontu wypełnionymi przez polichromowane główki anielskie na skrzydłach. Środkową partię jednokondygnacyjnego retabulum wypełnia głęboka wnęka, zamknięta łukiem nadwieszonym, otoczona szeroką profilowaną złoconą ramą.

Ołtarz św. Antoniego - 1950 rok

W złoconą ramę wkomponowano obraz św. Antoniego z Dzieciątkiem z końca XVII wieku. Obie figury niemal w całości okrywa złocona sukienka ze srebrnej i trybowanej blachy z pierwszej połowy XVIII wieku. Płaszczyznę tła stanowi zaś ciemnobordowy aksamit.

Święty jest ubrany w długą szatę, przewiązaną w pasie, przy którym ma różaniec. W prawej dłoni trzyma gałązkę lilii, w lewej zaś księgę, na której znajduje się niewielka siedząca postać Dzieciątka. W górnej części obrazu umieszczono symbol Boga Ojca-Oko Opatrzności, od którego odchodzą promienie. Ołtarz ten posiada też zasuwę w postaci obrazu z przełomu XVII i XVIII wieku, przedstawiającą św. Antoniego w rozmowie z włoskim szlachcicem.

Po bokach wnęki zwielokrotnione pilastry ujęte parami smukłych kolumn, wsparte na wysuniętych do przodu cokołach, dzwigają rozbudowane gzymsy, łączące się ponad wnęką w charakterystyczny spłaszczony łuk koszowy, pod którym umieszczony został wypukły medalion z monogramem "IHS".

Między kolumnami stoją w złotych szatach wspaniale rzezbione figury świętych. Po lewej stronie św. Jana Ewangelisty, a po prawej św. Kazimierza Królewicza.

Boki retabulum zamykają płaskie, ażurowe uszaki o dekoracyjnej formie, ukształtowane z drobnego ornamentu. W środku każdego z nich znajduje się wydłużona, owalna płycina z malowanymi na desce kwiatami w wazonie. Bardzo rozbudowane jest zwieńczenie tego ołtarza z wysokimi zwielokrotnionymi pilastrami, wydatnymi gzymsami, półokrągłym belkowaniem wypełnionym ażurową dekoracją, na których tle umieszczono figury półleżących aniołów. Po lewej stronie św. Aarona, a po prawej św. Anny (uzupełniona na wzór wcześniejszej w 1928 roku). Między nimi umieszczono obraz z końca XIX wieku, przedstawiający stygmatyzację św. Franciszka.

Wcześniej znajdował się tam obraz św. Józefa z Kopertynu, podobnie jak cały ołtarz pochodzący z końca XVII wieku, obecnie umieszczony na ścianie kościoła przy bocznym wejściu.

Św. Józef z Kopertynu

Zwieńczenie zamyka stożkowa konstrukcja wypełniona także ażurową dekoracją, na której szczycie znalazła się figura św. Jana Chrzciciela. Towarzyszą mu nieco niżej na pilastrach figury świętych. Po lewej stronie św. Walentego, a po prawej św. Mateusza trzymającego w dłoni otwartą księgę.

Na podkreślenie zasługuje biegła snycerka wszystkich dekoracji. Istotne jest też to, że pierwotnie cały ołtarz pokryty był farbą temperową o ciemnogranatowym zabarwieniu, a nie tak jak obecnie w odcieniach brązu, na którym znacznie ciekawiej wyglądały złocone elementy ornamentalne.

3. Ołtarz Krzyża Św. z rzezbą Chrystusa Ukrzyżowanego

Najważniejszy zabytek w kościele św. Mikołaja pochodzi z pierwotnego wyposażenia, będąc w nim niemal od początku. Chodzi o gotycką rzezbę Chrystusa Ukrzyżowanego z połowy XIV wieku. Sposób jej wykonania, zastosowanie zabiegów artystycznych, nie będących tylko realistycznym przedstawieniem Postaci Ukrzyżowanego, ale i pełnego dramatyzmu, stawia ten zabytek wśród dzieł najwybitniejszych dla sztuki sakralnej Polski w tym okresie.

Cały układ ciała Chrystusa jest bardzo ekspresyjny - wygięty w kształcie litery "S". Korpus ciała wygięty jest w lewo, także głowa ukazana w profilu, opuszczona jest na lewe ramię ku otwrtej ranie boku. Ramiona o silnym zwisie, razem z torsem tworzą formę dużej litery "Y". Kolana Ukrzyżowanego są charakterystycznie dla tego okresu podgięte do góry, a długa przepaska biodrowa w drobne fałdki w konwencji tak zwanych mokrych szat spływa omal po kolana, spięta po lewej i prawej stronie festonem opadającym do połowy przedudzia. Proporcje ciała są silnie przerysowane poprzez znaczne wydłużenie korpusu i kończyn, a także nadaniu wpółotwartym dłoniom i stopom zbyt dużych rozmiarów w stosunku do głowy. Także budowa anatomiczna jest celowo zniekształcona. Podkreślono rysynek wystających żeber ponad zapadnięty brzuch, uwypuklono mięśnie i ścięgna. Oblicze Ukrzyżowanego jest także wydłużone o ostrych rysach. Głowa okolona jest długimi włosami opadającymi w skręconych, regularnych pasmach na ramiona. Na głowie spoczywa korona cierniowa, zaznaczono też krótką brodę. Ciekawostką warsztatową są nacięcia goleni pod kolanami, które stoją w sprzeczności z przekazem ewangelicznym. Prawdopodobnie chodziło o przerwanie pracy drewna na tak długiej rzezbie z litego drewna.

Jedynie rzezbę Ukrzyżowanego ze względu na jej wartość zachowano pierwotnego wyposażenia kościoła św. Mikołaja. Jak wykazały prace konserwatorskie, cała rzezba wraz z głową i kończynami zachowała się do współczesnych czasów niemal w całości, ale jej polichromia uległa zniszczeniu, a w jednym miejscu ptaki nawet wydziobały gniazdo. Przez uszkodzone dachy przeciekała więc na nią przez dłuższy czas woda, a ptaki mogły wlatywać do wnętrza kościoła.

Dopiero w drugiej połowie XVIII wieku Postać Ukrzyżowanego została przymocowana do nowego krzyża i umieszczona w rokokowym ołtarzu, ozdobionym rzezbami aniołów i girland w środkowym polu nastawy ołtarzowej, ujętej rzezbioną zasłoną, w której możemy ją dzisiaj podziwiać na tle Jerozolimy, wykonanego z trybowanej miedzianej i posrebrzanej blachy.

Ołtarz Krzyża Św. - 1938 rok

Obok ołtarza Krzyża Św. ustawiony jest jeden z dwóch zachowanych feretronów (obrazów noszonych w procesjach) z przełomu XVIII i XIX wieku z obrazami Świętej Rodziny i św. Anny z Maryją.

4. Ołtarz Matki Boskiej Różańcowej

Ołtarz Matki Boskiej Różańcowej pierwotnie znajdował się w kościele franciszkanów. Pierwotnie był bogato polichromowany, z marmurowymi kolumnami. Obecnie jest to ołtarz rokokowy.

Z czasu przebudowy pochodzą dwa posągi. Po lewej stronie posąg św. Jacka, a po prawej posąg św. bł. Czesława, umieszczone po bokach partii środkowej retabulum w półkolistych wnętrzach między pilastrami, a flankującymi ołtarz złoconymi odsuniętymi od lica kolumnami korynckimi.

W środku pola ołtarza wkomponowany został namalowany na desce obraz Matki Boskiej Różańcowej z Dzieciątkiem z około połowy XVII wieku.

Maryja stoi z wysuniętą w bok ręką ze spuszczonym różańcem w kierunku dusz czyśćcowych, otoczonych przez płomienie w dolnej części obrazu, którym za sprawą jego odmawiania został skrócony czas pobytu w czyśćcu. Podobnie siedzące na lewym ramieniu Dzieciątko trzyma w ręku różaniec, opadający w kierunku grupy przedstawicieli stanów - króla Władysława IV i trzech biskupów. Obie postacie niemal w całości okrywa srebrna sukienka z pierwszej połowy XVIII wieku.

Na zasuwie natomiast umieszczono obraz "Najświętsze Serce Jezusa", namalowany między rokiem 1939 a 1945.

Retabulum od góry zamyka szerokie belkowanie, podzielone wertykalnie nad pilastrami i kolumnami. W zwieńczeniu ołtarza umieszczono rzezby świętych z początku XVIII wieku. Po lewej stronie św. Wojciecha, a po prawej św. Stanisława - patronów Polski.

W środkowym polu niskiego zwieńczenia usytuowanego jedynie na przedłużeniu środkowego pola retabulum, znajduje się współczesny obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Na jego pilastrach umieszczono figury putt. Całość zamyka duża, zamknięta korona.

W kościele franciszkańskim obok ołtarza zawieszone były tablice z napisami po polsku ludowymi pobożnymi wierszami, które stanowiły ciekawy zabytek potocznej mowy mieszkańców Inowrocławia w XVII wieku. Sam ołtarz jest przykładem franciszkańskiej pobożności, tak bardzo związanej z kultem Matki Boskiej.

5. Ołtarz Rodziny Najświętszej  Maryi Panny-zwany ołtarzem św. Anny

W południowej nawie znajduje się rokokowy ołtarz poświęcony tak zwanej Małej Świętej Rodziny, zwany też ołtarzem św. Anny.

W środkowej wnęce wypukłego tym razem retabulum umieszczono obraz z pierwszej połowy XIX wieku, ukazujący Maryję jako dziecko z rodzicami, św. Anną i św. Joachimem.

W predelli o wypukłym kształcie znajduje się obraz sprzed 1939 roku, przedstawiający św. Józefa z Dzieciątkiem.

Natomiast w zwieńczeniu zachował się oryginalny obraz św. Apolonii z czasu powstania ołtarza z drugiej połowy XVIII wieku.

Zachowały się figury z drugiej połowy XVIII wieku św. Augustyna po lewej stronie retabulum, św. Ambrożego po prawej i w wypukłym zwieńczeniu klęczących aniołów, a górnej jego partii putt.

Przy ołtarzu tym działało najstarsze w parafii Bractwo św. Anny, założone w Inowrocławiu już w 1592 roku, którego członkowie wywodzili się przede wszystkim spośród piekarzy. Do dnia dzisiejszego piekarze i cukiernicy inowrocławscy gromadzą się przy ołtarzu z pocztem sztandarowym Cechu w lipcową uroczystość św. Anny. W sam dzień Patronki, a więc 26 lipca każdego roku sprawowana jest msza święta z prośbą o błogosławieństwo dla piekarzy, cukierników i ich rodzin. A dnia następnego msza w intencji zmarłych rzemieślników i członków ich rodzin.

6. Ołtarz Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny

Ołtarz Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny ustawiony w nawie północnej na zachód od bocznego portalu kościoła pochodzi z kościoła franciszkanów. Został wykonany w drugiej połowie XVIII wieku z różnych stylowo elementów. Do rokokowego retabulum z drugiej połowy XVIII wieku dodano kolumny z połowy XVII wieku, zwieńczone stylizowanymi głowicami korynckimi, o trzonach ozdobionych płaskorzezbioną dekoracją, na którą składają się polichromowane główki anielskie, wić z winoroślą i dzban z kwiatami.

W środkowym polu nastawy w płytkiej wnęce o kształcie zbliżonym do kwadratu umieszczono obraz Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny namalowany w drugiej połowie XVIII wieku. Na pierwszym planie widzimy Maryję z Archaniołem Gabrielem, natomiast dalej pięciopostaciwą grupę aniołów i sylwetkę Boga Ojca oraz Gołębicy symbolizującej Ducha Świętego, przedstawionych w dwóch przenikających się przestrzeniach - wnętrzu mieszkalnym i przestrzeni nieba.

W pole zwieńczenia ołtarza wkomponowano zaś owalny obraz św. Krzysztofa z Dzieciątkiem Jezus na lewym ramieniu, z tego samego czasu, co obraz Zwiastowania.

Tak zwieńczenie, jak i antepedium frontowej ściany mensy sargofagowej jest płaskorzezbione. Cały ołtarz jest lekko wypukły do środka, tak jeśli chodzi o retabulum, jak i lico zwieńczenia. Na zakończeniach łuków zwieńczenia, na przemian wklęsłych i wypukłych, umieszczono na prawo od osi figurę św. Antoniego, zaś na lewo Archanioła Gabriela, nad nimi zaś figury aniołów.

7. Ołtarz Matki Boskiej Pocieszenia - Boreckiej

Rokokowy ołtarz Matki Boskiej Pocieszenia, wykonany został w drugiej połowie XVIII wieku na zamówienie parafii. Ustawiony jest w nawie południowej bliżej prezbiterium.

Składa się z jednokondygnacyjnego retabulum, mensy sarkofagowej i zwieńczenia. Po bokach znajdują się pary bliznizczych kolumn korynckich wspartych na wysokich cokołach ustawionych diagonalnie, ale tylko środkowy cokół jest nieznaczmie wysunięty do przodu w stosunku do płaskiego lica retabulum. Zdobią go figury św. Jana Chryzostoma i św. Jana Nepomucena.

W polu środkowym umieszczony jest obraz Matki Boskiej Boreckiej z drugiej połowy XVIII wieku z napisem "Regine Poloniae presidium urbis nostris" (Królowo Polski obrono miasta naszego), piękny przykład kultu maryjnego w Inowrocławiu.

Obraz ten posiada zasuwę w formie obrazu z drugiej połowy XVIII wieku, przedstawiającego św. Jana Nepomucena trzymającego krucyfiks i palmę - atrybut męczeństwa. Z tyłu ukazano scenę wrzucania świętego do rzeki z mostu przez trzech żołnierzy uzbrojonych w dzidy.

Górną partię retabulum zamyka dość szerokie płaskie belkowanie. Jedynie nad wnęką z obrazem przybiera ono kształt półkolisty. W tym też miejscu umieszczono nieregularny kartusz z monogramem "MARYA" na czerwonym tle. Na osi wklęsło-wypukłego zwieńczenia, od góry zamkniętego półokrągłym łukiem, znajduje się obraz św. Barbary z drugiej połowy XVIII wieku, natomiast na samej górze monogram "IHS" na owalnym, czerwonym tle, ograniczonym wieńcem srebrnych obłoków, od których odchodzą wiązki prostych złotych promieni. Po bokach umieszczono figury putt.

Współcześnie w polu ołtarza umieszczony został obraz św. Judy.

Na przeciwko ołtarza Matki Boskiej Boreckiej ustawiono drugi feretron z drugiej połowy XVIII wieku. W ażurowym obramowaniu z jednej strony znajduje się obraz św. Antoniego z 1757 roku, a z drugiej obraz św. Bonawentury z 1861 roku.

8. Obraz św. Józefa z Kopertynu z ołtarza św. Antoniego

Obraz św. Józefa z Kopertynu z końca XVII wieku przed przeniesieniem na obecne miejsce przy bocznym wejściu do kościoła znajdował się w zwieńczeniu ołtarza św. Antoniego. Jest to jeden z najstarszych obrazów w całym kościele.

W centrum obrazu przedstawiono św. Józefa siedzącego na fotelu z wysokim oparciem w pozycji skierowanej w lewo z lekko wzniesioną głową w stronę nachylającego się nad nim anioła. W lewym górnym narożu scenie przygląda się Matka Boska. W lewej ręce trzyma wieniec z różowych róż, w prawej duży krzyż. Tajemniczości obrazu nadaje klęcznik, na którym św. Józef opiera rękę, u podnóża którego leży otwarta księga i czaszka. Z lewej strony z ciemnej skały wyrasta wysoki ciernisty krzew z różowymi różami. Prawą stronę obrazu ponad sceną główną wypełnia ciemnozielona kotara, spod której wyłania się anioł. Narracyjność przedstawienia podkreślają wkomponowane w kilku miejscach napisy.

9. Epitafium rodziny Zbożów - Radojewskich

Rokokowe epitafium rodziny Zbożów - Radojewskich zostało przeniesione z kościoła franciszkanów po roku 1819 i jest wyjątkowe ze względu na jego związki z dawną kulturą szlachecką. Jest to w skali Inowrocławia jedyny taki pomnik. Dzieło to zostało wykonane w 1762 roku. Upamiętnia ono trzech przedstawicieli rodu. Mikołaja Świętosława chorążego bydgoskiego (zmarł po 1720 roku), Jana Chryzostoma kasztelana inowrocławskiego (zmarł w 1753 roku) oraz Rafała Stefana fundatora nagrobka (zmarł w 1762 roku).

Na niejako oparciu przyściennej ławki, wykonanej z czarnego marmuru, wyryto dość długi tekst w języku łacińskim, opiewający wspomnianych zmarłych. Tablica ta otoczona jest szerokim obramieniem nieco zaokrąglonym u dołu, natomiast u góry o kształcie trójlistnym, reliefową dekoracją rocaille'ową. Cały nagrobek wsparty jest na spiralnie skręconych konsolach, jego boki flankują pseudopilastry o rozbudowanej formie, u dołu występujące do przodu tworząc jakby poręcze. Ponad tablicą w miejscu przerwanego przyczółka w obramowaniu umieszczono niemal pełne rzezbiarsko wykonane z jasnego marmuru popiersie portretowe fundatora w ujęciu en face, w zbroi, na której zwiesza się połać płaszcza. Po bokach na gzymsie otaczają je dwie całopostaciowe sylwetki płaczących niewiast, wykonane z alabastru. Pomiędzy nimi w owalnym medalionie także z alabastru, figury putt podtrzymują dwa kartusze z herbami "Odrowąż" i "Dołęga". Epitafium wieńczy granitowa konsola, na której ukazano w siedzącej dość ekspresyjnej pozie Chronosa, symbol mijającego czasu.

10. Stacje drogi krzyżowej

Z początku XX wieku pochodzi 14 stacji drogi krzyżowej, umieszczonych wokół kościoła na ścianach bocznych naw. Ich obramowanie ma barwę ciemnobrązową, natomiast elementy dekoracyjne złotą. Poszczególne sceny figuralne wykonane są w głębokim, zróżnicowanym reliefie, a fragmenty pierwszoplanowe w rzezbie pełnej. Tło wszystkich stacji jest brązowo-złociste, poza tym gama kolorystyczna wszystkich scen bardzo szeroka.

11. Chrzcielnica

W przejściu między prezbiterium, a nawą główną znajduje się chrzcielnica typu kielichowego z drugiej połowy XIX wieku o ośmiokątnej w przekroju czaszy z pokrywą, podobnie jak trzon i podstawa.

Wieńczy ją pełnoplastyczna grupa figuralna obrazująca scenę Chrztu Chrystusa przez św. Jana Chrzciciela.

To właśnie tutaj 13 grudnia 1860 roku został ochrzczony Jan Kasprowicz, jeden z najwybitniejszych polskich poetów, pochodzący z ówczesnej wsi Szymborze koło Inowrocławia.

12. Ambona

Nadwieszona ambona z baldachimem przy pierwszym północnym filarze nawy głównej, z wejściem od strony prezbiterium, niewątpliwie należy do najcenniejszego wyposażenia fary. Pochodzi z drugiej połowy XVIII wieku.

Płyciny korpusu ambony oddzielono złoconymi listwami. Dolna partia korpusu początkowo wybrzuszona, potem zwężająca się ku dołowi, została także podzielona złoconymi listwami na cztery trapezoidalne pola, zdobione palmami. Korpus wspiera się na zwężającej się ku dołowi formie, zakończonej pełnoplastycznym motywem rocaille'owym, tworzącym z korpusem harmonijną całość. Pięknie wykonano zaplecek ambony, nadając mu formę wklęsło-wypukłą, w środku umieszczając monogram "IHS" na czerwonym tle, po bokach zaś złocone uszaki, utworzone z motywów kwiatowych. Podniebienie baldachimu zdobi wizerunek Gołębicy z promieniami. Baldachim składa się z pięciobocznej dolnej partii, ażurowo wyciętej od dołu, ze złoconymi chwostami i ponad nią niskiej, kulistej części, osłoniętej dekoracją utworzoną z czterech esownic. Zwieńczenie stanowi figura Archanioła Michała walczącego ze smokiem. Ściankę schodów o falistym kształcie zdobią dwa duże rzucające się w oczy motywy rocaille'owe, w których obramowaniu znajdują się kwiaty, namalowane w ciemnej tonacji.

Poleć tę stronę na: