Historia Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w Inowrocławiu w latach 1945-1992

1. PRL zabiera wszystko.  

 

Zakończenie II wojny światowej oznaczało niestety kres istnienia Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" w Inowrocławiu, ponieważ nowa władza ludowa (PRL) nie patrzyła przychylnie na wszystko co było przedwojenne. Próbujący zagospodarować znów "Sokolnię" trzej sokoli - Mieczysław Radziński, Florian Drogowski i Stanisław Szyperski musieli zrezygnować ze swych zamiarów.

Sokoli zdawali sobie sprawę i istoty nowej sytuacji. Większość zaraz po zakończeniu wojny wycofała się z wszelkiej, sformalizowanej przynajmniej działalności, część natomiast uznała, że trzeba pogodzić się z rzeczywistością i rozpocząć pracę w nowych strukturach.

Na czele powstałej na początku 1947 roku Miejskiej Rady Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego stanął mecenas Zdzisław Cerkaski, a członkiem prezydium został Edmund Matuszewski, który zajął się szkoleniem ciężarowców i sędziowaniem zawodów ciężkoatletycznych. Nowa władza ludowa popierała rozwój sportu, by tylko "duchem" nikt się nie zajmował w klubach sportowych. Nowo tworzące się organizacje sportowe kontynuowały tradycje "Sokoła" w lekkoatletyce i ciężarach. Nie znależli się natomiast następcy sokolich kolarzy i gimnastków.

 

Próby zorganizowania zebrania zostały przez władzę ludową skutecznie udaremnione. Jednak już 18 kwietnia 1947 roku grupa inowrocławskich "sokołów" zdecydowała się na formalne wystąpienie z wnioskiem o rejestrację towarzystwa, dołączając do potrzebnych dokumentów rejestracyjnych - projekt statutu, identyczny zresztą niemal z dawnym. Swoje podpisy na liście członków - założycieli złożyli: Kazimierz Ziętowski (jako pierwszy), Leon Kasprzak, Kazimierz Klemke, Wacław Skonieczny, Janusz Lipczyński, Florian Matuszewski, Wacław Bagaziński, Ignacy Mikołajczak, Stanisław Graczyk, Michał Kużmiński, Ludwik Płotka, Florian Drogowski, Roman Każmierczak, Zdzisław Cerkawski, Edmund Bednarek, Stanisław Zieliński, Antoni Pilachowski, Jan Ekiert, Mieczysław Radziński i Nikodem Pilachowski.

Wydział Społeczno - Polityczny ówczesnego Urzędu Wojewódzkiego - Pomorskiego w Bydgoszczy decyzją z dnia 25 lutego 1948 roku (po 10 miesiącach) odmówił wpisania towarzystwa do urzędowego rejestru, stwierdzając, że jego istnienie jest bezprzedmiotowe. Decyzje polityczne zapadły oczywiście na samej "górze", ale wojewódzcy urzędnicy musieli odpowiedzieć w końcu na wniosek grupy założycielskiej.

Na uwagę zasługuje uzasadnienie negatywnej decyzji. O to, co tam między innymi napisano:

"Wspaniałe dzieło, ale w przeszłości Towarzystwa Gimnastyczne "Sokół" nie zdołały stać się organizacjami masowymi i nie przyczyniły się w większym stopniu do rozkrzewiania idei sportu wśód społeczeństwa. Są dostateczne podstawy do przypuszczenia, że wzniowiony "Sokół" stałby się zamkniętą w sobie grupą, nie wnoszącą żadnych nowych walorów, pielęgnującą natomiast ekskluzywizm ideowy i tradycje polityczno - społeczne, niezgodne z dążeniami i potrzebami większości społeczeństwa polskiego".

A co z budyniem "Sokolni"? W budynku tym do 30 czerwca 1947 roku przebywały dzieci ze zniszczonej ochronki, która prowadzona była przez siostry zakonne z parafii pw. św. Mikołaja. Od lipca 1947 roku "Sokolnię" przejęli działacze Organizacji Młodzieży Uniwersytetu Robotniczego (poprzedniczki ZMP). Organizacją tę reaktywowali działacze PPS. W efekcie tego przejęcia (nie swojej własności), w grudniu 1947 roku odbyły się w "Sokolni" mistrzostwa Pomorza w piłce siatkowej.

Choć wyrok na "Sokoła" musiał w konsekwencji oznaczać przekazanie "Sokolni" w obce ręce, sprawa własności długo pozostawała nierozstrzygnięta, ponieważ władze wojewódzkie nie bardzo wiedziały, w czyich kompetencjach leży sprawa majątku trwałego przedwojennych organizacji społecznych. Dekret z 8 marca 1946 roku mówił o przejmowaniu majątków opuszczonych i poniemieckich, ale "Sokolnia" nie trafiła do ewidencji Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego.

27 sierpnia 1947 roku Wydział Społeczno - Polityczny Urzędu Wojewódzkiego - Pomorskiego w Bydgoszczy wystosował nawet pismo z zapytaniem w tej kwestii do Ministerstwa Administracji Publicznej w Warszawie. W piśmie tym znalazło się stwierdzenie, że: " .... nie udało się ustalić, które z gniazd było właścicielem Sokolni przed wojną".

 

25 czerwca 1948 roku Zarząd Miejski Inowrocławia zdecydował o przejęciu "Sokolni" wraz z boiskiem na własność gminy miejskiej. W składzie Zarządu Miejskiego, którym przewodniczył Jan Kusiński, znajdowali się też sokoli. Byli to: dr Ernest Pischinger (były prezes mątewskiego gniazda) i dr Wacław Skonieczny (ten sam, który w kwietniu 1947 był na liście założycieli "Sokoła").

W oparciu o powyższą decyzję, prezydent Inowrocławia - Hieronim Michalak wystosował do Bydgoszczy prośbę o przekazaniu miastu całego obiektu. 2 marca 1949 roku zapadła jednak inna i ostateczna decyzja - "Sokolnię" wraz z boiskiem przejął Główny Urząd Kultury Fizycznej w Warszawie.

W 1967 roku na skutek reorganizacji w resorcie kultury fizycznej i powołaniu do życia Miejskiego Komitetu Kultury Fizycznej przy Miejskiej Radzie Narodowej w Inowrocławiu, "Sokolnia" wraz z boiskiem została przekazana Ośrodkowi Sportu Turystyki i Wypoczynku (obecnie OSiR).

Nowy administrator obiektu poczynił istotne inwestycje. W latach 1967 - 1968 od strony boiska dobudowana została część socjalna, a podczas kapitalnego remontu budynku, który trwał od 1976 do 1980 roku powstała część magazynowa i kotłownia. Zmodernizowano też główne wejście i stylowe okna, które straciły swój charakterystyczny kształt. Wymieniono też wewnątrz sali sportowej drewnianą podłogę na parkiet.

Generalnie w okresie powojennym budynek "Sokolni" utracił wszystkie elementy charakterystyczne dla idei sokolej oraz zmieniony został charakter obiektu - z widowiskowo - sportowego na wybitnie sportowy. Ten fakt jest bezdyskusyjny, choć w tym miejscu należy napisać, że tę sportową funkcję "Sokolnia" wypełniała należycie.

Z sali sportowej "Sokolni" korzystały ówczesne inowrocławskie kluby sportowe, jak na przyład: "Goplania" i "Cuiavia". Zajęcia wychowania fizycznego odbywały tu miejscowe szkoły oraz TKKF-y.

2. Przebudzenie "Sokoła".

 

Towarzystwa Gimnastyczne "Sokół" w Polsce zaprzestało legalnej działalności we wrześniu 1939 roku, by obudzić się dopiero po 50 latach. Generalnie zmieniająca się sytuacja polityczna w Polsce w 1989 roku pozwoliła na ponowne zarejestrowanie "Sokoła". Inowrocław stał się znów jednym z pierwszych ośrodków posiadających własne gniazdo, które służyło przykładem innym.

 

Inicjatorem reaktywowania inowrocławskiego gniazda był Henryk Łada (zdjęcie obok), w latach 1980-1981 przewodniczący nauczycielskiej "Solidarności", potem urzędnik państwowy i radny miejski, który od dawna działał na rzecz popularyzacji sokolstwa. Pod koniec 1988 roku utworzył grupę inicjatywną i doprowadził do zebrania założycielskiego "Sokoła" w Inowrocławiu, które odbyło się 30 stycznia 1989 roku w kawiarni znajdującej się przy pływalni "Delfin".

Na zebranie założycielskie przybyli między innymi przedwojenni członkowie "Sokoła": Apolonia Kubska, Stanisław Janiak, Bernard Zabłotny, a ponadto: Hieronim Łada, Helena Oszewska, Józef Górny, Krzysztof Lewandowski, Zenon Deskiewicz, Jan Kozłowski, Edmund Sowiński, Roman Drogowski, Jan Sądel, Witold Tymkowski i Tadeusz Szymański.

W marcu 1989 roku inowrocławski "Sokół" został zarejestrowany i już 12 kwietnia tego roku odbyło się pierwsze od 50 lat zebranie programowo - wyborcze. Na zebraniu dokonano wyboru nowych władz "Sokoła" w składzie": Henryk Łada - prezes, Stanisław Janiak - wiceprezes, Bernard Zabłotny - wiceprezes, Bronisław Januszewski - sekretarz i Krystyna Wożniak - skarbnik. Naczelnikiem  został Jan Sądel a gospodarzem Roman Minta.

 

Od początku zarząd zabrał się od razu do pracy. Zorganizowano zawody sportowe na Stadionie Miejskim, a 10 grudnia 1989 roku w inowrocławskim Muzeum im. Jana Kasprowicza zorganizowano wystawę tradycji sokolich w mieście (zdjęcie poniżej).

Uroczystość otwarcia wystawy. Przemawia druh Stanisław Janiak (przed wojną działacz i czynny zawodnik "Sokoła" - senior i honorowy prezes). Pierwszy z lewej - Henryk Łada, z prawej - Roman Minta. Na drugim planie - Tadeusz Nowak (znany ogrodnik).

3 maja 1990 roku inowrocławski "sokół" gościł druha Mirona Andryszewskiego - wiceprezesa "Sokołów Polskich" w Wielkiej Brytanii, który obdarzony został godnością honorowego prezesa inowrocławskiego gniazda. Wcześniej te same tytuły honorowe otrzymali również Stanisław Janiak i Bernard Zabłotny. I inicjatywy druhów inowrocławskiego gniazda honorowe członkostwo Związku Towarzystw Gimnastycznych "Sokół" w Polsce przyznano Prymasowi Polski - Józefowi kardynałowi Glempowi. Członkiem honorowym został też ówczesny prezydent Inowrocławia - Maciej Głuszkowski.

Nowo rozpoczęty etap w pracy inowrocławskiego "Sokoła" nie przebiegał bez zakłóceń. W 1991 roku doszło do konfliktu, w wyniku którego Henryk Łada zrzekł się prezesury i utworzył wraz grupą swoich zwolenników nowe gniazdo w inowrocławskiej dzielnicy - Mątwy. Opuszczone stanowisko objął na krótko Eugeniusz Molewski, a po nim prezesem został inż. Zygmunt Płotka. Wiceprezesami zostali: Roman Minta i Edmund Dombrowski.

W 1990 roku rozpoczęto intensywne starania o zwrot towarzystwu "Sokolni", które z upoważnienia inowrocławskiego "Sokoła" prowadzili: Krystyna Wożniak, Krystyna Kowalska, Zygmunt Płotka i Włodzimierz Folleher (syn Edmunda, przewojennego sekretarza okręgowego "Sokoła"). Początkowo sprawa toczyła się w Sądzie Wojewódzkim w Bydgoszczy. Ostatecznie inowrocławski "Sokół" odzyskał "Sokolnię" na mocy Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 9 pażdziernika 1991 roku.

W rezultacie 29 lutego dotychczasowy zarządca - Ośrodek Sportu i Rekreacji przekazał obiekt "Sokołowi". Wartość całej nieruchomości wyceniona została na kwotę - 949.635.000 złotych.

W pazdzierniku 1992 roku "Sokolnia" wzbogaciła się, między innymi dzięki pomocy znanego trenera Lecha Nowaka, o nowocześnie urządzoną siłownię (istnieje do dziś).

 

 

 

 

Na zdjęciu zarząd Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". Od lewej: Krystyna Kowalska, Roman Minta (wiceprezes), Zygmunt Płotka (prezes), Leszek Lewandowski (członek), Stanisław Janiak (prezes honorowy), Edmund Dombrowski (wiceprezes), Teresa Stajkowska (członek) i Krystyna Wożniak (skarbnik). Zdjęcie wykonał Edmund Mikołajczak w 1992 roku.

Ciąg dalszy wkrótce.

Poleć tę stronę na: