Historia Inowrocławia w latach 1185 - 1919

 

 

 

 

Z 20 stycznia 1185 roku pochodzi pierwsza wzmianka zródłowa o targu książecym "in Novo Wladislaw", który badacze zgodnie lokalizują w pobliżu kościoła Imienia Najświętszej Maryi Panny (zdjęcie obok), około 6 kilometrów od przeprawy noteckiej.

Najstarsza łacińska transkrypcja nazwy miasta wskazuje na Władysława jako jego założyciela. Być może, jak sądzą niektórzy badacze, był nim książe Władysław Herman (zdjęcie obok), który po buncie kruszwiczan poparł rozwój nowego ośrodka i umieścił w nim swojego kasztelana. Niewątpliwie zarówno targ, jak i pobliska warzelnia soli, tłumaczą szczególną rangę tego właśnie miejsca. Znaczenie osady musiało stale rosnąć, skoro w końcu XII wieku powstał tu okazały kościół murowany.

Nowe możliwości otworzyły się przed miastem po 1230 roku, to jest z chwilą wydzielenia Kujaw księciu Kazimierzowi I (zdjęcie obok), który tutaj właśnie ustanowił swoją siedzibę. Miasto otrzymało własne obwarowania, a w jego granicach znalazł się nowy zamek książęcy.

Znalazła się tam też część osady z kościołem św. Mikołaja (zdjęcie obok), który od XIV wieku był siedzibą parafii, oraz ratusz i ważnica, jak i też nowo ufundowany klasztor i kościół franciszkański. Kościół Imienia Najświetszej Maryi Panny pozostał poza murami, a leżąca w jego sąsiedztwie osada przekształciła się w jedno z przedmieść, zwane już w XIII wieku Starym Miastem.

Obecność książęcego dworu oznaczała włączenie miasta w krąg wielkiej polityki, której szczególny ciężar gatunkowy wynikał z bliskiego sąsiedztwa z państwem krzyżackim. W rezultacie ówcześni inowrocławianie byli świadkami doniosłych wydarzeń, między innymi zjazdów politycznych, których organizatorami i gospodarzami bywali często franciszkanie. Zakonnicy ci wraz z duchowieństwem miejscowej parafii zangażowali się również w słynny proces polsko-krzyżacki o Pomorze Gdańskie, który toczył się w kościele św. Mikołaja, gdzie 10 lutego 1321 roku ogłoszony został wyrok korzystny dla strony polskiej.

Historyczna misja Władysława Łokietka (zdjęcie obok), który - według Długosza - przyszedł na świat, na inowrocławskim zamku, przyniosła odrodzenie Królestwa Polskiego. Do 1327 roku Inowrocław pozostawał stolicą odrębnego księstwa, pózniej aż do rozbiorów stanowił siedzibę wojewody i starosty grodowego.Do 1466 roku (drugi pokój toruński), to jest do odzyskania przez Polskę ziemi wschodniopomorskiej i chełmińskiej, miasto spełniało istotną rolę strategiczną, będąc najważniejszym ośrodkiem przygranicznym.

Miasto zagrożone najazdami wojsk krzyżackich, uległo przeważającym siłom wroga, a w 1332 roku na pięć lat popadło w niewolę krzyżacką. Układający swe sprawy z Zakonem Krzyżackim Kazimierz Wielki (zdjęcie obok) bywał częstym gościem na zamku w Inowrocławiu. Po likwidacji zagrożenia krzyżackiego miasto przestało być areną wydarzeń o ponadregionalnym znaczeniu.

Odnowiony akt lokacyjny i związane z nim dalsze przywileje nadane mieszczanom przez Kazimierza Jagielończyka (zdjęcie obok) w 1450 roku ustabilizowały na jakiś czas ekonomiczną pozycję miasta, ale nie gwarantowały ostatecznego impulsu rozwojowego. W korzystniejszej sytuacji znalazły się odtąd ośrodki nadwiślańskie, które przejeły handel zbożowy i wykorzystywały ówczesną koniunkturę. Widoczny upadek miasta nastąpił w XVII wieku, a spowodowany był między innymi najazdami Szwedów.

W czasie "potopu szwedzkiego" miasto trzykrotnie przechodziło z rąk do rąk. Przez dwa lata okupowane było przez wojska Karola Gustawa (zdjęcie obok), który osobiście wjechał do Inowrocławia w kwietniu 1656 roku. Zwiększały się stale ciężary podatkowe mnożyły się grabieże i zniszczenia. Nie omijały też mieszkańców miasta różnego rodzaju zarazy. Wszędzie widać było opuszczone parcele i zaniedbane domy. Podupadł zamek i opustoszał klasztor, w którym pozostał tylko jeden zakonnik.

Największe spustoszenie przyniosła długotrwała wojna północna (1700-1721). Ubogie już wtedy miasto zostało do reszty zrujnowane przez kwaterujące tu wojska szwedzkie, polskie i rosyjskie. Kujawianie zerwali się do ratowania zagrożonej niepodległości w okresie konfederacji barskiej (1768-1772), ale nie mieli szans na skuteczne przeciwstawienie się wojskom rosyjskim, a pózniej pruskim. W styczniu 1773 roku po pierwszym rozbiorze Polski (mapka obok), Inowrocław na 146 lat znalazł się w granicach państwa pruskiego.

Kolejni burmistrzowie miasta (początkowo Polacy, a od 1838 roku Niemcy) nie byli w stanie zapobiec stagnacji. Ginęły ostatnie ślady świetności miasta - klasztor pofranciszkański i ratuszowa wieża (zdjęcie obok), a w miejscu zamku starościńskiego wzniesione zostały koszary dla pruskiej kawalerii.

Po nieudanych zrywach niepodległościowych, w których mieszkańcy Inowrocławia w istotny sposób zaznaczyli swój udział, w Wielkim Księstwie Poznańskim zwyciężyła idea pracy organicznej jako realnej drogi do niepodległego bytu. Inowrocław stał się ówcześnie ważnym i najdalej na wschód ośrodkiem najdłuższej wojny w dziejach nowoczesnej Europy.

Szyb kopalniany - 1873 rok

Walka o kulturę nie nabrałaby takiego rozmachu, gdyby nie nowe szanse ekonomiczne, jakie otworzyły się przed miastem po rozpoczęciu przemysłowej eksploatacji złoża solnego, gdyby nie szybki rozwój przemysłu chemicznego i spożywczego, oraz zakładów związanych z obsługą kujawskiego rolnictwa.

Wkraczające na drogę mocarstwowej polityki Niemcy pod rządami kanclerza Otto von Bismarcka (zdjęcie obok) stanowiły chłonny rynek zbytu. Inowrocław wraz ze swym naturalnym zapleczem i szerokimi możliwościami stał się znowu prężnym ośrodkiem gospodarczym.

U schyłku XIX wieku liczba mieszkańców Inowrocławia przekroczyła 26 tysięcy. Miejscowe struktury administracyjno-samorządowe zdominowali wspomagani przez Żydów Niemcy, którzy zmienili w 1904 roku nazwę miasta na "Hohensalza", ale zasobni ekonomicznie , silni "duchem" i liczniejsi Polacy nie pozwolili na zmianę tradycyjnie polskiego oblicza kujawskiej stolicy. Czasem konkurujący, a czasem współpracujący ze sobą tutejsi Polacy, Niemcy i Żydzi inicjowali nowe przedsięwzięcia gospodarcze.

Powstały ważne dla infrastruktury miejskiej przedsiębiorstwa, jak: wodociągi, gazownia miejska i elektrownia miejska.

W 1912 roku uruchomiono pierwszą linię tramwajową z Dworca poprzez Rynek do ulicy Poznańskiej.

 

Całkowicie nowe możliwości otworzyły się przed miastem po założeniu w 1875 roku uzdrowiska, w którym wykorzystywano przede wszystkim lecznicze właściwości solanki pochodzącej z miejscowych kopalń.

 

W następstwie tego, w zachodniej części miasta, zaczęła szybko rosnąć dzielnica zdrojowa, w której coraz liczniej pojawiały się pensjonaty, bogate wiile i kamienice.

Klęska Niemiec w I wojnie światowej spowodowała, że wśród Polaków odżyły nadzieje niepodległościowe. Wybuchło powstanie wielkopolskie, które 6 stycznia 1919 roku przyniosło miastu upragnioną wolność.

Mieszkańcy Inowrocławia prawie natychmiast przystąpili do likwidacji niemieckich symboli.

Zburzono trzy najważniejsze pruskie pomniki w mieście, a mianowicie: pomnik "Germanii"- stojący na Rynku, pomnik cesarza Fryderyka III-stojący przed Szkołą Wydziałową (obecnie plac przed Sądem Rejonowym), pomnik cesarza Wilhelma I - stojący przy Banhofstrasse (obecnie teren dworca PKS).

Pomnik "Germanii"
Pomnik cesarza Prus Fryderyka III
Pomnik cesarza Prus Wilhelma I

Poleć tę stronę na: