Historia huty szkła "Irena" w Inowrocławiu

Huta szkła zbudowana została w pażdzierniku 1924 roku. Jednym z inicjatorów jej powstania był Franciszek Dzwikowski, mieszkaniec Inowrocławia z zawodu budowniczy. Hutę pobudowano za miastem, tuż przy torze kolejowym, na terenie podmokłym i bagnistym.

Do wytopu masy szklanej służyła jedna wanna zmianowa opalana gazem generatorowym. Do odprężania gotowych wyrobów stosowano odprężarki systemu komorowego. Produkowano w tym czasie wyłącznie butelki monopolowe. Po przejęciu huty przez niemiecką firmę "Winkelhausen", posiadającą w Starogardzie Gdańskim wytwórnię win i wódek - produkowano wyłącznie butelki do koniaku na pokrycie potrzeb własnej firmy.

Rozwój zakładu na skalę i miano huty produkującej szkło gospodarcze i galanterię szklaną, rozpoczyna się od 1927 roku, z chwilą przejęcia jej na własność przez Henryka Podkomorskiego.

Reklama wyrobów produkowanych przez hutę - 1927 rok

To właśnie od Henryka Podkomorskiego bierze poczatek nazwa zakładu "Irena". Na przestrzeni lat 1927 - 1939 wannę zmianową przebudowano na wannę wyrobową. W tym też czasie wybudowano dodatkowe dwie wanny wyrobowe, a ponadto gazogeneratory systemu "Siemensa". W roku 1928 powstała hala obróbki szkła, warsztaty mechaniczne, szlifiernia, własna mała gazownia i elektrownia oraz budynek zaplecza socjalnego dla załogi huty.

Hala obróbki szkła - 1928 rok
Warsztaty mechaniczne - 1928 rok

W 1935 roku huta "Irena" przejęła do eksploatacji obiekt po byłej spółce akcyjnej pod nazwą "Ino", znajdujący się w Inowrocławiu przy ulicy Dworcowej 20. Obejmował on dwie wanny. Od tego roku istnieje więc pod firmą "Irena" zakład macierzysty i tak zwana filia (łącznie 5 wanien).

Inowrocławscy hutnicy - 1935 rok

Zasadniczym typem produkcji było szkło stołowe-galanteryjne, wytwarzane sposobem ręcznego dmuchania, zarówno na cicho jak i z obracaniem oraz sposobem prasowym. Wyroby te produkowano z masy szklanej barwionej jak i bezbarwnej. Równolegle prowadzono produkcję butelek sposobem ręcznego dmuchania - zarówno fasonowych jak i monopolowych, oraz słoi, słoików, szkła oświetleniowego (do lamp gazowych i naftowych), szkła perfumeryjno-kosmetycznego, aptecznego i wreszcie technicznego (naczynia akumulatorowe).

Obcinanie końcówki wydmuchanej butelki - 1936 rok

Specjalnością zakładu była produkcja słoi do zapraw. Były to oryginalne słoje typu "Weck", na które zakład miał koncesję oraz słoi do zapraw marki "Irena" i "patent Irena".

Kontrola techniczna słoi typu "Weck" - 1936 rok

Zakres produkcji w tamtych latach jak widać był bardzo zróżnicowany i obejmował około 3000 gatunków.

Samochód z reklamą na słoje do zapraw. Patent "Irena" (znane na całym świecie) - 1936 rok
Dmuchacz szkła - 1936 rok

Zakład bardzo dobrze prosperował i przynosił duże zyski, które stawały się udziałem wyłącznie właściciela-przemysłowca. Ludzie pracy w sposób charakterystyczny dla ustroju kapitalistycznego byli wyzyskiwani. Bezwzględność i nieustępliwość fabrykanta powodowała narastanie antaginizmów i doprowadziła w konsekwencji do dwóch strajków na terenie huty, to jest w 1934 i w 1937 roku. W obu przypadkach zdecydowana postawa robotników doprowadziła do zaspokojenia ich słusznych żądań.

Strajk inowrocławskich hutników - 1937 rok

W okresie II wojny światowej huta przeszła pod zarząd niemiecki, który nadał jej imię "Glasshitten Irena Hohensalsa". Zakładem kierował w tym czasie Bruno Gresser-handlowiec przedwojennej firmy "Frank", a następnie Kurt Czulins-szklarz pochodzenia austriackiego. Okupant przejął 3 hale produkcyjne z istniejącymi, przynależnymi urządzeniami, tak produkcyjnymi jak i nie produkcyjnymi. Produkowano w tym czasie wszelkiego rodzaju szkło stołowo-galanteryjne dmuchane i oświetleniowe (cylindry do lamp naftowych i klosze do lamp gazowych).

Załoga inowrocławskich hutników - 1941 rok

W niewielkich ilościach produkowano również szkło gospodarcze-powlekane. Produkowano też na półautomatach słoje do zapraw od 0,5-2 litrów, bańki felczerskie, naczynia nocne oraz słoiki do musztardy.

Formowanie baniek felczerskich - 1941 rok
Tak zwana "zestawiarnia" - 1942 rok

Gospodarkę niemieckiego okupanta określić można jako stopniową dewastacje huty. Nie prowadzono w tym czasie żadnych remontów i nowych inwestycji. W 1943 roku w hucie wybuchł pożar. Spaliła się jedna hala huty oraz budynek z urządzeniami szlifierskimi. W 1944 roku zdemontowano drugą halę produkcyjną.

Widok huty po pożarze - 1943 rok

Pod koniec 1944 roku z powodu całkowitego zniszczenia zamknięty został oddział przy Banhoffstrasse (Dworcowej). Niemiecki okupant opuszczając w styczniu 1945 roku Inowrocław, zniszczył ostatnią wannę zmianową jaka była jeszcze w ruchu. Niewiele pozostało z huty.

Ruiny huty "Irena" - listopad 1944 rok

Bezpośrednio po wyzwoleniu spod hitlerowskiej okupacji, to jest w lutym 1945 roku, grupa robotników i hutników huty "Irena" przystąpiła samorzutnie do odbudowy zakładu. Dokładano wszystkich sił, aby zdewastowaną przez okupanta hutę odbudować na tyle, aby można było uruchomić tak niezbędną gospodarce narodowej produkcję wyrobów szklanych. Robotnicy usuwali gruzy. We własnym zakresie gromadzili niezbędne materiały do budowy i podnoszenia zakładu z ruin. W efekcie żmudnej pracy przyszłej załogi huty już w IV kwartale 1945 roku ruszyła produkcja na jednej wannie, a na początku 1946 roku dokonano rozruchu drugiej wanny. W latach 1945-1947 zakład nosi nazwę "Irena" - fabryka pod zarządem państwowym, organizacyjnie podległa Zjednoczeniu Budowlanemu w Bydgoszczy. Pierwszym dyrektorem od 1945 do 1946 roku zostaje jej były właściciel Henryk Podkomorski. Od lutego 1946 roku, do lutego 1947 roku, dyrektorem zostaje hutnik Władysław Harenda. Od lutego 1947 roku do kwietnia 1951 roku dyrektorem zakładu jest Franciszek Owczarek. W tym czasie inowrocławska huta podlega Piotrkowskiemu Zjednoczeniu Przemysłu Szklarskiego, a jej nazwa brzmi: Piotrkowske Zjednoczone Zakłady Szklarskie "Irena" w Inowrocławiu.

Od 1951-1959 zakład istnieje pod nazwą Zakłady Szklarskie "Irena" w Inowrocławiu. W marcu 1957 roku dyrektorem zostaje Roman Maresz. Od 1960 roku w związku z całkowitą zmianą profilu produkcyjnego, nazwa zakładu brzmi: Huta Szkła Gospodarczego "Irena" w Inowrocławiu. Organizacyjnie, huta zostaje poporządkowana Zjednoczeniu Przemysłu Szklarskiego w Sosnowcu.

Najbardziej ofiarnymi przy odbudowie ówczesnej huty byli: Adam Barszcz, Marian Barszcz, Bronisław Kosecki, Władysław Mikołajewski, Antoni Borowik, Emil Wojciechowski, Aleksander Matuszewski, Władysław Olejniczak, Franciszek Owczarek, Eleonora Gąsiorowska, Wiktoria Józefowicz, Stanisław Brończyk i wielu innych.

Załoga huty "Irena" - wrzesień 1945 rok

Produkowany asortyment w okresie po II wojnie światowej, to przede wszystkim: szkło elektrotechniczne, naczynia akumulatorowe, szkło opakowaniowe, butelki fasonowe-ręcznie dmuchane, słoje, słoiki, butelki kosmetycze, balony do win, szkło galanteryjne oraz gospodarcze-produkowane sposobem dmuchanym, takie jak: szklanki, szklaneczki, kieliszki gładkie i zdobione oraz wyroby prasowane, głównie podstawki i szklanki. Ponadto Wytwarzano szkło sanitarne oraz oświeteniowe (klosze do lamp gazowych i naftowych).

Produkowany asortyment był więc bardzo zróżnicowany. W następnych latach główne kierunki działania zmierzają do wyprofilowania produkcji, w związku z czym stopniowo ogranicza się produkcję szkła opakowaniowego i oświetleniowego na rzecz stopniowego wzrostu produkcji szkła gospodarczego, a przede wszystkim asortymentów wybitnie deficytowych, jak: szklanki, szklaneczki i kieliszki.

W połowie maja 1952 roku huta otrzymuje nową halę produkcyjną z dużą wanną zmianową z kompletnymi urządzeniami pomocniczymi, a więc zestawiarnią łącznie z magazynami na surowce i halę odprężarek. Od tego czasu rozpoczyna się nowy rozdział w historii huty. Na miejscu starej hali produkcyjnej w 1955 roku zostaje pobudowany budynek socjalny dla działu huty, obejmujący jadalnię, szatnię i łaznię.

Od 1956 roku załoga huty bierze czynny udział we współzawodnictwie międzyzakładowym o tytuł najlepszej załogi przemysłu szklarskiego i ceramicznego, zdobywając coraz lepsze pozycje.

Zbigniew Horst (jego brygada przodowała w zespołach produkujących kieliszki) - 1958 rok

W 1957 roku dokonano całkowitych zmian w dziale obróbki wyrobów szklanych. W celu usprawnienia transportu obrabianych wyrobów wprowadzono w tym dziale stoły taśmowe.

Przełomowym rokiem staje się rok 1958, kiedy to całkowicie wyeliminowano produkcję szkła opakowaniowego i przeprofilikowano hutę wyłącznie na produkcję szkła gospodarczego. Najważniejszymi produkowanymi ówcześnie wyrobami były: szklanki, szklaneczki, kieliszki, komplety do wódek, ciast i kompotów, a w dużej mierze asortymenty przeznaczone do zbiorowego żywienia.

W ramach postępu technicznego wprowadzono produkcję wyrobów z bańki metalowe - z tak zwanego "nabla". Wprowadzono do obróbki przywarsztatowej obcinarko-zatapiarki, jak rownież metodę próżniową przy produkcji kieliszków. Zmechanizowano też transport wyrobów gorących od hutniczych zespołów do odprężarek. W tym samym roku wybudowano systemem gospodarczym wanienkę wyrobową-jednootworową do produkcji szkła kolorowego.

W 1961 roku urządzono i uruchomiono laborarium zakładowe i wzorcownię, wybudowano magazyn pomocniczy na materiały-w miejsce dotychczasowych pomieszczeń drewnianych. Wybudowano nową wiatę na pojazdy mechaniczne oraz oddano do użytku nowe pomieszczenia do rozdrabniania surowców.

W ramach dalszej modernizacji zakładu zlikwidowano drewniane szopy, stanowiące magazyny techniczne, a pobudowano w ich miejsce nowe pomieszczenia magazynowe. Utwardzono w tym czasie całą nawierzchnię na terenie całego zakładu.

Huta systematycznie zmieniała swoje oblicze. Załoga wzrastała, co w efekcie prowadziło do wytworzenia się dużego zagęszczenia stanowisk pracy i ogromnej ciasnoty. Ten fakt spowodował między innymi zrodzenie się koncepcji modernizacji i rozbudowy istniejącej huty.

Budowany budynek socjalny dla załogi huty - 1962 rok
Wznoszone mury przyszłych warsztatów szkolnych - 1962 rok

W styczniu 1964 roku przeprowadzono systemem gospodarczym modernizację wanienki do produkcji kolorowego szkła i pobudowano drugą wannę zmianową o pojemności 10 ton. Modernizacji dokonano przy pełnym poparciu załogi huty, która większość prac wykonała w czynie społecznym, a wśród wyróżniających się w tej pracy byli: Mieczysław Jelonek, Jerzy Rychłowski i Kazimierz Łęga.

Wyniki w pracy zostają zauważone już w 1967 roku. W związku z tym załoga inowrocławskiej huty otrzymuje "Sztandar Przechodni Prezesa Rady Ministrów" i "Centralnej Rady Związków Zawodowych" oraz dyplom uznania i nagrody pieniężne.

Dyplom uznania dla Inowrocławskich hutników z 1967 roku

W kolejnych latach załoga huty znajduje się w czołówce hut szkła gospodarczego i z wyniki z 1971 roku zdobywa proporzec dyrektora Zjednoczenia Przemysłu Szklarskiego za zajęcie pierwszego miejsca wśród hut szkła gospodarczego.

Przodujący hutnik Jan Mochalski - 1971 rok
Hutnik Józef Pogoda osiągający najlepsze wyniki - 1971 rok

Szeroko rozwinięte w hucie były formy współzawodnictwa wewnątrzzakładowego, jak i walka o tytuł najlepszej brygady i zmiany. Była to walka o Proprzec Przechodni Dyrektora Zakładu i Rady Zakładowej. Walczono też indywidualnie o tytuł "Najlepszego Fachowca i Kolegi", który to tytuł w plebiscycie w 1973 roku uzyskał wtedy pracownik administracji - Kazimierz Krokowski.

Tytuł "Najlepszego Mistrza i Wychowawcy Młodzieży" w tym samym roku przypadł w udziale Stefanowi Perko.

Mistrz Stefan Perko szkoli przyszłego adepta hutniczego - 1973 rok

Ogółem we wszystkich formach współzawodnictwa wewnątrzzakładowego uczestniczyło ówcześnie 96% ogółu zatrudnionych. Do najlepszych brygad systematycznie osiągających czołowe lokaty w tym współzawodnictwie należały brygady: Zbigniewa Burzyńskiego, Józefa Pogody, Zbindena Horsta, Jana Mochalskiego, Karola Oczachowskiego, Jerzego Kisteli, Aleksandra Zozuli, Tadeusza Glubiaka, Kazimierza Wozniaka i Anny Andrzejczak.

Jeden z najlepszych i najmłodszych zespołów hutniczych majstra Karola Oczachowskiego - 1973 rok
Czołowy racjonalizator i mistrz techniki Kazimierz Wozniak - 1973 rok

1 stycznia 1973 roku inowrocławska huta wchodzi w skład Zjednoczonych Hut Szkła Gospodarczego i Technicznego "Vitropol" z siedzibą w Sosnowcu.

Równolegle ze wzrostem ilościowym produkcji polepszają się jej walory estetyczne i jakościowe, czego odzwierciedleniem było posiadanie przez hutę 14 znaków jakości na produkowane wyroby. W 1973 roku za wysoką jakość i estetykę produkowanych wyrobów huta otrzymała pierwsze świadectwo ochronne na wzór zdobniczy o numerze 8772.

Załoga huty mająca na uwadze dokonania ostatnich lat, kiedy nowego sensu nabrały problemy wyzwalania rezerw i podnoszenia wydajności pracy, aktywnie włączyła się w ówczesną realizację czynu zjazdowego oraz akcję "20 i 30 miliardów", dając ponadplanową produkcję poszukiwanych i bardzo chłonnych przez rynek asortymentów, na wartość ponad 2.1 miliona ówczesnych złotych.

Poleć tę stronę na: