Sztandar pułku

Lata niewoli wpłynęły w zasadniczym stopniu na stosunek Polaków do swoich symboli narodowych, a w szczególności do sztandarów wojskowych. Długo zakazane i prześladowane pojawiły się na polach bitew I Wojny Światowej jako znaki wiary w niepodległość narodu. Po odzyskaniu niepodległości w listopadzie 1918 roku otoczone szczególnym kultem żołnierzy i szacunkiem społeczeństwa. W początkowym okresie społeczeństwo polskie wykonywało i wręczało powtającym oddziałom Wojska Polskiego chorągwie i sztandary różnego typu i wzoru, przeważnie z orłem białym na czerwonym tle.

16 stycznia 1919 roku,  na inowrocławskim Rynku podczas uroczystej mszy polowej, społeczeństwo Kujaw wręczyło nowopowstałym pułkom grenadierów kujawskich  sztandar, na który grenadierzy złożyli przysięgę. Sztandar ten towarzyszył pułkowi w walkach powstańczych o wyzwolenie kujawskich miejscowości oraz w czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku.

27 lipca 1919 roku "5 Pułk Strzelców Wielkopolskich" (powstał z oddziałów grenadierów kujawskich) otrzymał sztandar wykonany według wzoru obowiązującego w Wojskach Wielkopolskich (w 1939 roku sztandar ten przekazano związkowi byłych "Piątaków").

4 sierpnia 1924 roku dowódca "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" podpułkownik Karol Dziekanowski (na zdjęciu obok) otrzymał w Bydgoszczy z rąk Prezydenta R.P. - Stanisława Wojciechowskiego nowy sztandar ofiarowany pułkowi przez społeczeństwo Inowrocławia i okolic oraz bratniego miasta Łomży, które pułk w pamiętne dni sierpniowe 1920 roku oswobodził od bolszewickiego najeżdżcy. W celu upamiętnienia tego radosnego wydarzenia dla Łomży i sławnego dla "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej", dzień 22 sierpnia postanowiono święcić, jako święto pułkowe.

Sztandar miał kształ płachty kwadratowej, barwy białej, z wizerunkiem krzyża kawalerskiego barwy czerwonej na każdej stronie. Wykonany był z rypsu. Na prawej stronie (awersie) sztandaru, pośrodku krzyża kawalerskiego wyhaftowany był wizerunek orła białego w koronie, otoczonego wieńcem laurowym. Pomiędzy ramionami krzyża kawalerskiego umieszczono w rogach w mniejszych wieńcach laurowych numer pułku "59". Na lewej stronie (rewersie) sztandaru, pośrodku krzyża kawalerskiego, wyhaftowany był napis w trzech wierszach "HONOR I OJCZYZNA", otoczony wieńcem laurowym. Na trzech ramionach krzyza kawalerskiego znajdowały się napisy "ŁOMŻA 22.VIII.1920", "IZABELIN 24.IX.1920" i "DOMŻERYCE 16-17 VII.1920". Pomiędzy ramionami krzyża kawalerskiego, na białym rypsie wyhaftowane były herby Ziemi Kujawskiej, Inowrocławia, Łomży i wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem. Sztandar z trzech stron obszyty był frędzlą metalową, złotą. Wszystkie hafty na obydwu stronach sztandaru wykonane były nićmi z oplotem metalowym srebrnym, złotym, bajorkiem oraz wielokolorowym jedwabiem.

Przy sztandarze znajdowały się dwie szarfy w kolorach czerwonym i błękitnym. Szarfa czerwona miała wymiary: długość 391 cm., szerokość 11 cm. z haftowanym białym bajorkiem napisem "BOHATERSKIEMU 59 PUŁ. PIECH. WDZIĘCZNA ŁOMŻA". Szarfa błękitna miała wymiary: długość 400 cm., szerokość 11 cm. z haftowanym złotym bajorkiem napisem "SWEMU BOHATERSKIEMU  PUŁKOWI KRUSZWICA GRÓD PIASTÓW".

Sztandar "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" - widok obecny

Ojcem chrzestnym nowego sztandaru był porucznik Stanisław Burzyński - syn porucznika, adiutanta generała Henryka Dąbrowskiego, a matką chrzestną została żona generała Władysława Junga - dowódcy "15 Dywizji Piechoty", w skład której wchodził "59 Pułk Piechoty Wielkopolskiej".

Porucznik Stanisław Burzyński - ojciec chrzestny sztandaru pułkowego

 

Do sztandaru dołączonych było 15 tak zwanych "gwożdzi" z nazwiskami fundatorów.  Na drzewce sztandaru gwożdzie honorowe ofiarowali: Pierwszy Prymas Odrodzonej Polski - ksiądz kardynał Edmund Dalbor (na zdjęciu obok), dowódca VIII Okręgu Wojskowego - generał dywizji Jan Hubischta, dowódca IV Okręgu Wojskowego - generał dywizji Władysław Jung, biskup polowy WP - ksiądz biskup Stanisław Gall, generał Leonard Skierski, generał Tadeusz Gotecki, generał dywizji J. Kornaszewski, generał dywizji W. Tomme, generał brygady I. Gałecki, starosta powiatu inowrocławskiego - Bronisław Dietel, radny inowrocławskiej RM - Józef Kunaszewski, ksiądz radca - Stanisław Kubski, oraz A. Kułakowska, W. Skożydlewski. H. Sikorska, oraz pierwszy marszałek Polski - Józef Piłsudski. Jeden z gwożdzi ma wyryty napis "Na chwałę Boga Iw (?) Jedynego".

Gwożdzie honorowe wykonane były z blachy w kształcie tarczy herbowej. Brzegi u dołu zdobione. Gwożdzie miały wymiary: wysokość - 2 cm., szerokość - 1,9 cm. (zdjęcia poniżej).

Nowym sztandarem "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" od 1924 roku opiekował się chorąży Józef Gałęzewski (na zdjęciu poniżej).

Sztandar towarzyszył "59 Pułkowi Piechoty Wielkopolskiej" do 22 września 1939 roku. W warunkach okrążenia po bitwie nad Bzurą, sztandar został ukryty w ziemi.

W grudniu 1985 roku w czasie prowadzonych poszukiwań militariów przez grupę eksploratorów, współpracujących z muzeum w Sochaczewie w składzie: Leszek Wilgat, Henryk Smętkowski i Rafał Jabłoński na polach walk wrześniowych 1939 roku wzdłuż drogi leśnej (Puszcza Kampinowska) z Wólki Węglowej w kierunku Warszawy, natrafiono obok drzewa pod 20-centymetrową warstwą ziemi i igliwia na zawinięte w szczątki chlebaka, płat sztandaru którym okazał się sztandar 59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej. Na sztandarze, który również mocno ucierpiał, dobrze zachowały się hafty: liczby 59, orzeł w koronie, Matka Boska, fragmenty herbów miast oraz wstęgi ufundowane przez mieszkańców Kruszwicy i Łomży.

Szczątki sztandaru przekazano w dniu 3 stycznia 1986 roku do "Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą" w Sochaczewie. Kolejną sprawą, którą należało rozwiązać, były zabiegi konserwatorskie, przywracające sztandarowi dalszą świetność. Renowacji sztandaru podjęła się Spółdzielnia Pracy Twórczej Artystów Konserwatorów "Ars Antiqua" w Warszawie. Głównym wykonawcą prac była p. Zofia Wlażniak, a czas trwania prac, to okres od 25 lipca 1986 roku do 10 sierpnia 1989 roku. Pełna dokumentacja konserwatorska znajduje się  w zbiorach archiwalnych sochaczewskiego muzeum.

Los sztandarów "1 Pułku Grenadierów" i "5 Pułku Strzelców Wielkopolskich" jest nieznany.

Poniżej archiwalne zdjęcia odnalezionego w grudniu 1985 roku sztandaru "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej".

Poniżej archiwalne zdjęcie szarf odnalezionych przy sztandarze w grudniu 1985 roku.

Poniżej sztandar "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" po renowacji - widok obecny.

Odnowiony sztandar "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" eksponowany jest obecnie w Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą w Sochaczewie przy Placu Kościuszki 2 wśród innych sztandarów pułkowych, towarzyszących żołnierzom polskim walczącym z hitlerowskim najeżdżcą we wrześniu 1939 roku nad rzeką Bzurą. Sztandar ten stanowi jeden z najciekawszych eksponatów w kolekcji militariów sochaczewskiego muzem. Niestety do dziś nie udało się uzupełnić sztandaru w brakujące głowice w formie orła z koroną, wieńczące drzewce znaku pułkowego.