Święta i uroczystości wojskowe w pułku.

Odświętnie udekorowana brama główna koszar "4 PAL-u" przy ulicy Jacewskiej - 1924 rok

W okresie międzywojennym dużą wagę przywiązywano do kultywowania historycznych tradycji. Było to zupełnie zrozumiałe, ponieważ przez długie lata rozbioru Polski, prześladowania ludności polskiej, germanizacja i rusyfikacja narodu polskiego, pozostawiły po sobie silne piętno.

Wiele więc uwagi poświęcano wychowaniu polskiego społeczeństwa w duchu patriotyzmu i szacunku do tradycji i własnej Ojczyzny.

Tym wszystkim zajmowały się władze cywilne, wojskowe, organizacje kombatanckie i Kościół. Współdziałanie tych wszystkich instytucji tworzyło odpowiedni klimat, który sprzyjał utrwaleniu świeżo odzyskanej niepodległości

7 września 1924 roku w koszarach "4 Pułku Artylerii Lekkiej" przy ulicy Jacewskiej, odbyła się ważna uroczystość związana z historią "4 PAL-u".

Podczas obchodów piątej rocznicy powstania pułku dokonano wmurowania oraz poświęcenia kamienia węgielnego i gilzy od pocisku armatniego z dokumentem fundacji pod pomnik poświęcony poległym żołnierzom w wojnie polsko-sowieckiej w latach 1919-1920.

Wśród zaproszonych gości byli między innymi: generał dywizji - Władysław Sikorski, dowódca "4 Dywizji Piechoty" - generał brygady Ferdynand Zarzycki, oraz delegacja inowrocławskich władz.

Pomnik według projektu miał mieć kształt smukłej piramidy wykonanej z piaskowca. Pomnik miał znajdować się na wprost bramy głównej do koszar.

Na tablicy pamiątkowej miał znajdować się następujący napis:

"Żołnierzom 4 pułku artylerii polowej poległym za wolność Ojczyzny".

Nad tablicą miało być umieszczone godło państwowe, a na cokole figura przedstawiającą św. Barbarę, która wówczas była patronką artylerzystów.

Po zakończeniu uroczystości związanych z wmurowaniem kamienia węgielnego, odbyła się defilada pododdziałów "4 Pułku Artylerii Polowej", a potem wspólny żołnierski obiad.

Po południu mieszkańcy Inowrocławia mogli obejrzeć na koszarowym placu ćwiczeń zawody jeżdzieckie oraz popisy sprawności artyleryjskich zaprzęgów.

Wspólny żołnierski obiad w "4 PAL-u".
Grupa oficerów i podoficerów zawodowych "4 PAL-u" pod pomnikiem - 1929 rok

Dowódcy "4 Pułku Artylerii Lekkiej", którzy często również pełnili funkcję komendanta "Garnizonu - Inowrocław", współpracowali z działającymi na terenie Inowrocławia i powiatu inowrocławskiego związkami i organizacjami kombatackimi skupionymi w "Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny", z "Polskim Towarzystwem Opieki nad Grobami Bohaterów", "Przysposobieniem Wojskowym", "Ligą Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej", "Polskim Białym Krzyżem" i innymi stowarzyszeniami społecznymi, które przygotowywały mieszkańców Inowrocławia do obrony kraju. Dowódcy "4 PAL-u" wchodzili również w skład komitetów okolicznościowych, które organizowały uroczystości wojskowe i święta państwowe. Wszystkie te przedsięwzięcia miały na celu zintegrowanie mieszkańców Inowrocławia z wojskiem polskim.

Obchodzone rocznice i uroczystości miały zawsze staranną oprawę.

W świętach, które organizowały władze miasta razem ze stowarzyszeniami kombatanckimi, uczestniczyły warty honorowe organizacji społecznych i pododdziały inowrocławskiego garnizonu, przeważnie z orkiestrami "4 Pułku Artylerii Polowej" i "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej".

Orkiestra "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" - 1924 rok (w środku dyrygent orkiestry - Stanisław Szpulecki

Z kolei uroczystości, które były przygotowywane przez "4 Pułk Artylerii Polowej" zapraszani byli: prezydent Inowrocławia z delegacją "Magistratu", przełożeni z "Dowództwa Okręgu Korpusu VIII" w Toruniu, oraz weterani walk wyzwoleńczych. Te uroczystości organizowano z różnych okazji. I tak na przykład. Corocznie obchodzono w dniu 11 listopada rocznicę odzyskania niepodległości, "Święto Żołnierza Polskiego", rocznicę ogłoszenia "Konstytucji 3 Maja", wyzwolenia Inowrocławia w styczniu 1919 roku, utworzenia "4 Pułku Artylerii Polowej", imieniny marszałka Józefa Piłsudskiego, a od 1935 roku, rocznice jego śmierci. Organizowano też uroczystości okolicznościowe, jak na przykład:

w 1929 roku 150-tą rocznicę śmierci generała Kazimierza Puławskiego,

w 1936 roku 10-tą rocznicę pełnienia urzędu prezydenta RP przez Ignacego Mościckiego, w 1938 roku nadania "4 Pułkowi Artylerii Lekkiej" tytułu "Honorowego Obywatelstwa Inowrocławia" i w 1939 roku imienin obu marszałków Polski.

Poniżej na zdjęciu odsłonięcie w dniu 6 sierpnia 1935 roku w sali stołówki podoficerskiej "4 PAL-u" popiersia marszałka Józefa Piłsudskiego, ufundowanego przez korpus podoficerski pułku.

Na zdjęciu poniżej defilada dywizjonu "4 Pułku Artylerii Polowej" z okazji uroczystości imieninowych marszałka Józefa Piłsudskiego w Inowrocławiu w dniu 19 marca 1933 roku. Poczet sztandarowy zaprezentował się w historycznych mundurach z czasu Królestwa Kongresowego.

1 listopada 1932 roku zarząd "Towarzystwa Opieki nad Grobami Bohaterów Inowrocławia" zorganizował uroczystości żałobne z okazji "Święta Zmarłych". Przy pomniku "Poległych w Walce o Niepodległość", który znajdował się wówczas w pobliżu kościoła pw. Najświętszej Marii Panny (zwanego "Ruiną"), od godziny 15:00 do zakończenia uroczystości żałobnych planowano wystawienie pierwszej warty.

Druga warta miała czuwać od godziny 16:00 do 18:00 na cmentarzu obok pomnika. Od godziny 18:00 wartę miały wystawić członkowie stowarzyszeń kombatanckich.

Kościół pw. Najświętszej Marii Panny - widok z 2013 roku
Tablica pamiątkowa na byłym cmentarzu obok kościoła pw. NMP. - widok z 2013 roku

W związku z powyższą uroczystością, zarząd "Towarzystwa Opieki nad Grobami Bohaterów Inowrocławia" zwrócił się do dowódcy "4 Pułku Artylerii Lekkiej" pułkownika Karola Hauke-Bosaka z prośbą o wystawienie wart honorowych oraz wydzielenie orkiestry pułkowej i pododdziału wojska jako asysty. Żołnierze "4 Pułku Artylerii Lekkiej" mieli czuwać pod pomnikiem "Poległych w Walce o Niepodległość".

Uroczystości w dniu 1 listopada 1932 roku przebiegały w atmosferze powagi i zadumy. Po nabożeństwie żałobnym, które odbyło się w kościele pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny, orszak składający się przedstawicieli inowrocławskiego duchowieństwa, wojskowych pododdziałów, orkiestry wojskowej i członków zarządu "Towarzystwa Opieki nad Grobami Bohaterów Inowrocławia", udał się na pobliski cmentarz.

O godzinie 16:00 wojskowa orkiestra odegrała "Marsz żałobny" Chopina, a następnie pod pomnikiem "Poległych w Walce o Niepodległość" złożone zostały wieńce i kwiaty. Minutą ciszy uczczono pamięć poległych.

Złożone wieńce pod pomnikiem "Poległych w Walce o Niepodległość" - Inowrocław 1 listopada 1932 roku
Kościół pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny - 1931 rok

Podobnie było w dniu 1 listopada 1933 roku. Po nieszporach w kościele pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny, około godziny 15:00 wyruszyła z kościoła procesja, którą prowadził ksiądz dziekan - Stanisław Kubski. Na czele procesji maszerowały oddziały "4 Pułku Artylerii Lekkiej" i "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej". Procesja zatrzymała się przy pomniku "Poległych w Walce o Niepodległość", gdzie odprawione zostały modlitwy żałobne. Potem pułkownik Karol Hauke-Bosak złożył wieniec od wojska, a wojskowa orkiestra zagrała utwór "W ciemnej mogile". Wieńce i kwiaty złożyli również przedstawiciele kombatanckich stowarzyszeń. W latach następnych uroczystości z okazji "Święta zmarłych" przebiegały podobnie.

Marszałek - Józef, Klemens Piłsudski 1867-1935

12 maja 1935 roku zmarł marszałek Józef Piłsudski. Śmierć marszałka okryła żałobą cały kraj. 15 maja 1935 roku o godzinie 10:00 na koszarowym placu apelowym "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" odprawiona została przez proboszcza parafii wojskowej - księdza kapelana Leopolda Pilipowskiego, żałobna msza święta. We mszy wzięli udział członkowie władz miejskich, członkowie "Feredacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny" i innych stowarzyszeń społecznych. Była tam też honorowa asysta wydzielona  z baterii i kadra oficerska z "4 Pułku Artylerii Polowej". Na uroczystości żałobne wyjechała do Warszawy delegacja "4 Pułku Artylerii Lekkiej", pod kierownictwem majora Podkowińskiego. Druga delegacja pod kierownictwem kapitana Emila Wierzbiańskiego, udała się do Krakowa, aby uczestniczyć w pogrzebie marszałka.

Przez pewien okres czasu, w związku z ogłoszoną żałobą narodową, we wszystkich koszarach w Polsce obowiązywał zakaz śpiewów i organizowania imprez rozrywkowych.

Pod koniec lipca 1935 roku, dowódca "4 Pułku Artylerii Polowej" - pułkownik Leon Hózman mirza Sulkiewicz wydał rozkaz, aby 3 i 4 sierpnia 1935 roku zorganizowane zostały uroczystości żałobne dla uczczenia śmierci marszałka Polski i żołnierzy "4 Pułku Artylerii Lekkiej", którzy polegli w wojnie polsko-sowieckiej 1919-1920.

Przed południem w dniu 3 sierpnia 1935 roku na koszarowym placu apelowym wzniesiony został polowy ołtarz. W południe odprawione zostało nabożeństwo żałobne, a wieczorem pod pomnikiem poświęconym poległym żołnierzom pułku odbył się apel poległych. Uroczystości kontynuowano następnego dnia. Przyjechali na nie: dowódca "Dowództwa Okręgu Korpusu VIII" - generał brygady Wiktor Thommee oraz dowódca 

"4 Dywizji Piechoty" - generał brygady Włodzimierz Maxymowicz-Raczyński. Stawiła się również delegacja "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" oraz delegacja władz Inowrocławia z prezydentem Apolinarym Jankowskim na czele.

O godzinie 10:00 odprawiona została msza polowa przed frontem całego pułku. Po mszy, generał brygady Wiktor Thommee przyjął defiladę dywizjonów, a po południu na placu koszarowym przeprowadzono zawody, które miały pokazać dobre wyszkolenie żołnierzy i oficerów "4 Pułku Artylerii Lekkiej".

Uroczystości pogrzebowe przed tablicą pamiątkową poświęconą marszałkowi - Inowrocław 15 maja 1935 roku

Rocznice śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego obchodzono w Inowrocławiu co roku, aż do wybuchu II wojny światowej. W bateriach "4 Pułku Artylerii Lekkiej" organizowane były pogadanki na temat życia i działalności pierwszego marszałka odrodzonej Polski. Na pogadankach zapoznawano żołnierzy pułku z wkładem marszałka w odbudowie kraju. Organizowano również w pułku akademie okolicznościowe.

W kwietniu 1936 roku z okazji przypadającej pierwszej rocznicy śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego, w Inowrocławiu powstał lokalny "Komitet Uczczenia Pamięci Pierwszego Marszałka Polski". 12 maja 1936 roku o godzinie 10:00 w kościele pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny odprawione zostało nabożeństwo żałobne, w którym uczestniczyło wojsko i mieszkańcy Inowrocławia. Po mszy odbyła się defilada pododdziałów

"4 Pułku Artylerii Lekkiej" i "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" oraz organizacji "Przysposobienia Wojskowego" i "Wychowania Fizycznego".

O godzinie 13:30, dżwięk syren i  bicie dzwonów kościelnych poprzedziło

3-minutową chwilę ciszy, w czasie której na cmentarzu "Na Rossie" w Wilnie składano urnę z sercem marszałka u stóp grobu Jego matki.

Wieczorem, o godzinie 20:45, w godzinę śmierci marszałka, ustawione w pobliżu kościoła garnizonowego pw. św. Barbary działa "4 Pułku Artylerii Lekkiej" oddały honorowe salwy artyleryjskie.

Kościół garnizonowy pw. św. Barbary w Inowrocławiu

W lipcu 1936 roku delegacja artylerzystów "4 Pułku Artylerii Polowej" pod dowództwem majora Leona Hózmana mirzy Sulkiewicza złożyła wieniec na sarkofagu marszałka Józefa Piłsudskiego na Wawelu w Krakowie.

Delegacja artylerzystów "4 Pułku Artylerii Polowej" w Krakowie - 1936 rok

Nieco inaczej obchodzono rocznicę śmierci marszałka w dniu 12 maja 1938 roku. A mianowicie, tego dnia przed południem w kościele garnizonowym pw. św. Barbary odprawiona została żałobna msza święta, w której jako asysta honorowa uczestniczyły: baterie "4 Pułku Artylerii Lekkiej", kompanie

"59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" oraz organizacje "Przysposobienia Wojskowego" i "Wychowania Fizycznego". O godzinie 20:40 na koszarowym placu apelowym zgromadziły się delegacje inowrocławskich władz cywilnych, organizacji społecznych i wyznaczone pododdziały ubu pułków.

Po przyjęciu raportu wojska przez komendanta "Garnizonu-Inowrocław" i jednocześnie dowódcy "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" - pułkownika Bolesława Mirgałowskiego, okolicznościowe przemówienie wygłosił prezydent Inowrocławia - Apolinary Jankowski. Następnie prezydent zapalił specjalnie przygotowany stos drewna i ogłosił 3-minutową chwilę ciszy, którą zakończyło bicie kościelnych dzwonów i syreny. Potem czytane były fragmenty "Pism Komendanta".

Innym świętem obchodzonym w "4 Pułku Artylerii Polowej" były tak zwane "Imieniny Marszałków Polski" - marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego i marszałka Józefa Piłsudskiego, które obchodzone były w dniach 18 i 19 marca 1939 roku.

Ich przebieg regulował rozkaz komendanta "Garnizonu-Inowrocław" - pułkownika Bolesława Mirgałowskiego.

18 marca 1939 roku do godziny 11:30 zajęcia w bateriach przebiegały zgodnie z codziennym harmonogramem. O godzinie 12:30 żołnierze, którzy niepełnili służby wysłuchali okolicznościowej audycji radiowej, a następnie wzięli udział w pogadance dotyczącej czynów i zasług marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego. O godzinie 15:00 w salach "Parku Miejskiego" (obecnie Teatr Miejski) zebrali się: kadra oficerska obu pułków, oraz wydelegowane grupy żołnierzy, aby wysłuchać akademii dedykowanej "Generalnemu Inspektorowi Sił Zbrojnych". Wieczorem o godzinie 18:30 nastąpił przemarsz jednostek "4 Pułku Artylerii Polowej" i "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" ulicami Inowrocławia, w szyku pieszym z pochodniami, przy akompaniamencie werbli orkiestr obu pułków. Całość, pod komendą zastępcy dowódcy "4 Pułku Artylerii Polowej" - podpułkownika Józefa Droby, maszerowała w kolumnie czwórkowej w następującej kolejności:

  1. Orkiestry obu inowrocławskich pułków.
  2. Oficerowie i podoficerowie obu pułków.
  3. Delegacja "Powiatowej Komendy Uzupełnień" w Inowrocławiu.
  4. Kompanie "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej".
  5. Dywizjony "4 Pułku Artylerii Polowej".

Cała kolumna szła ulicami: Sienkiewicza, Wilkońskiego, Solankową, Królowej Jadwigi, Rynek, Świętego Ducha, Jacewską i Toruńską do figury "Matki Boskiej" (zdjęcie poniżej). Tam pochód rozwiązywał się i uczestnicy marszu wracali do swoich macierzystych koszar.

Nieistniejąca już figura "Matki Boskiej" w pobliżu kościoła pw. ZNMP - 1939 rok

W dniu 19 marca 1939 roku, uroczystości poświęcone były imieninom marszałka Józefa Piłsudskiego. Rano o godzinie 8:00 na placu apelowym

"4 Pułku Artylerii Polowej" kadra oficerska i żołnierze wysłuchali przemówienia dowódcy pułku - pułkownika dyplomowanego Andrzeja Czerwińskiego. Następnie baterie pułkowe razem z pułkową orkiestrą wyruszyły z macierzystych koszar do kościoła garnizonowego pw. "św. Barbary" na nabożeństwo żałobne, które rozpoczęło się o godzinie 9:30.

Żołnierze wyznania mojżeszowego i ewangelickiego, wolni tego dnia od służby i warty, udawali się do swych świątyń na godzinę 10:30 w asyście honorowej delegacji, która składała się z oficera i podoficera.

O godzinie 12:30 i 13:45 na pułkowym placu apelowym odbyły się zorganizowane przez "Rodzinę Wojskową" poranki dla kadry i żołnierzy pułku, które były tematycznie związane z obchodzoną rocznicą imienin marszałka.

O godzinie 16:00 w świetlicach pododdziałów wyznaczeni oficerowie przeprowadzili pogadanki połączone z pokazami przezroczy na temat wkładu marszałka Józefa Piłsudskiego w dzieło wskrzeszania niepodległej Ojczyzny.

O godzinie 19:00 żołnierze wysłuchali, transmitowanego przez radio okolicznościowego przemówienia ówczesnego prezydenta RP - Ignacego Mościckiego na temat zasług marszałka Józefa Piłsudskiego.

Bardzo ważnym i uroczyście obchodzonym świętem narodowym była rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości, które przypadało każdego

11 listopada.

W Inowrocławiu uroczystości te organizował "Miejski Komitet Obchodów Święta Niepodległości".

W skład inowrocławskiego komitetu wchodzili:

  • starosta inowrocławski,
  • prezydent miasta,
  • dowódcy wojskowi inowrocławskich pułków,
  • przedstawiciele duchowieństwa,
  • komendant "Powiatowej Komendy Uzupełnień",
  • prezesi inowrocławskich stowarzyszeń i organizacji społecznych,
  • inowrocławscy kombatanci.

Komitet liczył od 100 do 130 osób. W nowrocławiu obchody "Święta Niepodległości" trwały 2 dni. Jako przykład niech posłuży przebieg obchodów tego uroczystego święta w 1938 roku.

Inowrocławskie obchody "Święta Niepodległości" rozpoczęły się 10 listopada

o godzinie 16:00 wywieszeniem narodowych flag. Polskie flagi wywieszały wszystkie urzędy, instytucje państwowe i miejskie oraz mieszkańcy miasta.

W pododdziałach "4 Pułku Artylerii Polowej" w godzinach popołudniowych wyznaczeni oficerowie przeprowadzali pogadanki z żołnierzami na tematy związane z okolicznościami, w jakich odrodziło się państwo polskie po wielu latach zaboru pruskiego i rosyjskiego oraz wkładu Józefa Piłsudskiego w uzyskaniu przez Polskę niepodległości i znaczenia tego święta dla Polaków.

Pomiędzy godziną 18:00 a 18:30 na terenie koszar odbył się capstrzyk.

W capstrzyku brała udział orkiestra pułkowa i wyznaczone oddziały z obu inowrocławskich pułków. Orkiestra pułkowa oraz bateria "4 Pułku Artylerii Polowej" z pocztem sztandarowym po opuszczeniu swoich macierzystych koszar, udały się ulicami:Jacewską, Toruńską i Solankową pod budynek inowrocławskiego starostwa. Żołnierze "4 Pułku Artylerii Polowej" ubrani byłi w mundury polowe i rogatywki z podpinkami pod brodą. Natomiast orkiestra pułkowa i kompania honorowa "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" wykonywały przemarsz innymi ulicami.

W tym samym czasie przy tablicy pamiątkowej, poświęconej marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu, która wmurowana była 11 listopada 1928 roku w cokół zwalonego przez powstańców wielkopolskich w styczniu 1919 roku pomnika pruskiego cesarza - Fryderyka III, wartę wystawiła delegacja "Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny". Pod pamiątkową tablicą zebrały się też: delegacje stowarzyszeń oraz organizacji cywilnych i młodzieżowych.

Na pierwszym planie cokół z wmurowaną tablicą. W tle była "Szkoła Wydziałowa" - 1920 rok
Tablica pamiątkowa poświęcona Józefowi Piłsudskiemu

Około godziny 19:00 orkiestra pułkowa i bateria "4 Pułku Artylerii Lekkiej" pomaszerowały spod budynku starostwa ulicami: Świętokrzyską, Poznańską, Rynkiem, Królowej Jadwigi i Narutowicza pod cokół z tablicą pamiątkową. Razem z pułkiem maszerowały: delegacje starostwa, "Magistratu", "Rady Miejskiej", komendy garnizonu, korpusy oficerskie obydwu pułków, kompania honorowa "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" oraz członkowie stowarzyszeń kombatanckich i społecznych.

Około godziny 19:30 w świetle pochodni rozpoczęło się pod cokołem z tablicą pamiątkową składanie wieńców i kwiatów przez przedstawicieli władz powiatowych i miejskich oraz wojska. Następnie połączone orkiestry pułkowe odegrały hymn państwowy.

Po zakończeniu uroczystości jednostki wojskowe powróciły do swoich macierzystych koszar.

Złożone wieńce i kwiaty pod tablicą pamiątkową - 11 listopada 1938 roku

Dzień 11 listopada 1938 roku świętowano od samego rana.

Zgodnie z rozkazem dowódcy "Garnizonu-Inowrocław", o godzinie 7:00 jeden podoficer i dwóch trębaczy na koniach, w historycznych strojach "4 Pułku Artylerii" z 1831 roku odegrali uroczystą pobudkę w trzech różnych miejscach, a mianowicie: na Rynku, na ulicy Marszałka Piłsudskiego (w pobliżu figury Matki Boskiej) oraz przed tablicą pamiątkową poświęconą Józefowi Piłsudskiemu przy ulicy Sienkiewicza.

Również o godzinie 7:00 z wieży kościoła pw. Zwiastowania NMP grany był hejnał miasta. Około godziny 9:00, przed kościół przybyły pododdziały wojska i organizacji paramilitarnych, kombatanci i przedstawiciele stowarzyszeń i organizacji społecznych. Na wprost głównego wejścia do kościoła stanął batalion reprezentacyjny "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej", a frontem do kościoła od strony północnej - oddziały "Przysposobienia Wojskowego" i "Wychowania Fizycznego" oraz pozostałe organizacje i stowarzyszenia.

Dywizjon reprezentacyjny "4 Pułku Artylerii Polowej" ustawił się w podwójnej kolumnie na ulicy Plebanka. Żołnierze ubrani byli w mundury polowe i rogatywki  z podpinkami pod brodą. Pełniący w zastępstwie obowiązki komendanta "Garnizonu-Inowrocław" - podpułkownik dyplomowany Michał Talikowski przyjął raport pododdziałów i organizacji "Przysposobienia Wojskowego" i "Wychowania Fizycznego".

Potem nastąpiła dekoracja zasłużonych oficerów i podoficerów obu pułków, "Krzyżami Zasługi" oraz "Medalami za Długoletnią Służbę".

Po zakończeniu dekoracji, żołnierze złożyli broń w tak zwane "kozły" i udali się do kościoła. Przed głównym ołtarzem stanęły poczty sztandarowe

"4 Pułku Artylerii Lekkiej" i "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej".

O godzinie 10:00 rozpoczęło się uroczyste nabożeństwo. Również o tej samej godzinie, w intencji Ojczyzny odprawiona została modlitwa w żydowskiej "Synagodze" przy ulicy Solankowej. Do "Synagogi" wysłano delegacje z obu inowrocławskich pułków, które składały się z oficera i podoficera.

Wnętrze kościoła pw. "Zwiastowania NMP" - 1937 rok
Żydowska "Synagoga" przy ulicy Solankowej - 1937 rok

O godzinie 11:30 rozpoczął się przemarsz wojska i organizacji społecznych inowrocławskimi ulicami: Toruńską, Solankową, Wilkońskiego i Sienkiewicza do cokołu z tablicą pamiątkową poświęconą Józefowi Piłsudskiemu. Tam ustawiona była trybuna honorowa. Kolumna szła w następującym porządku:

  1. Kompania "59 PPWlkp" ze sztandarem.
  2. Batalion reprezentacyjny "4 PAL-u" ze sztandarem.
  3. Poczty organizacji młodzieżowych.
  4. Organizacje paramilitarne.

Z honorowej trybuny defiladę przyjęli między innymi: podpułkownik Michał Talikowski i wiceprezydent Inowrocławia - Władysław Juengst. Po zakończeniu defilady wojskowe pododdziały powróciły do swych macierzystych koszar.

Nie był to jednak koniec uroczystości. Między godziną 15:00, a 15:45 na inowrocławskim Rynku odbył się koncert połączonych orkiestr pułkowych.

O godzinie 16:00 w sali teatralnej "Parku Miejskiego" odbyła się uroczysta akademia, w której udział wzięli oficerowie i podoficerowie obu pułków, przedstawiciele władz miejskich i duchowieństwo.

Ówczesna sala teatralna "Parku Miejskiego" przy Placu Klasztornym

Poniżej oryginalny tekst rozkazu komendanta "Garnizonu-Inowrocław" podpułkownika Michała Talikowskiego w sprawie obchodów "Święta Niepodległości" w Inowrocławiu w dniach 10-11 listopada 1938 roku.

 

Komenda Garnizonu Inowrocław

Inowrocław, dnia 8 XI 1938 r.

 

ROZKAZ DZIENNY NR 54

 

Obchód Święta Odzyskania Niepodległości Państwa Polskiego

W związku z 20-leciem Święta Niepodległości w dniu 11 listopada br zarządzam obchód według następującego programu:

 

I.

Dnia 10 listopada 1938 r.

 

Godz. 16:00 - wywieszenie flag państwowych.

Godz. 16:30 do 17:00 - uroczyste pogadanki w pododdziałach o           znaczeniu rocznicy odzyskania niepodległości "Państwa Polskiego", ze specjalnym podkreśleniem:

-pracy twórczej Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz następcy jego

 Pana Marszałka Śmigłego-Rydza,

-dziejowego momentu zbratania się rozdartych dzielnic w obliczu

 wskrzeszonej wolności, jako pierwszego egzaminu epoki

 pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego,

- znaczenie odzyskania ziem zaolziańskich.

 

Godz. 17:50 do 18:50 - capstrzyk.

   59 pp, orkiestra i jedna kompania z pocztem sztandarowym maszeruje ulicami: z koszar - Marszałka J. Piłsudskiego - na ulicę Grabskiego - z powrotem ulicą Marszałka J. Piłsudskiego - Prezydenta Narutowicza - przez Aleje Sienkiewicza - Wilkońskiego - Solankową - Królowej Jadwigi - ulicą Prezydenta Narutowicza, na miejsce zbiórki do przemarszu przed pomnikiem Marszałka Józefa Piłsudskiego - patrz pkt. II. Orkiestra gra po jednym utworze przed mieszkaniem komendanta garnizonu i przed Magistratem

   4 Kujawski PAL, orkiestra i jedna bateria z pocztem sztandarowym (pieszo) maszeruje ulicami: z koszar ulicą Toruńską - Solankową - przed starostwo - ulicą Świętokrzyską - przez Rynek - Królowej Jadwigi - na ulicę Prezydenta Narutowicza, na miejsce zbiórki do przemarszu pod pomnikiem Marszałka Józefa Piłsudskiego.

   Pochodnie do capstrzyku pobiorą kwatermistrzowie pułków w Magistracie. Do niesienia pochodni dowódcy pułków wyznaczą odpowiednią ilość szeregowych.

Ubiór: orkiestry i kompanii sztandarowej 59 pp - polowy w hełmach; orkiestry i baterii sztandarowej 4 Kuj. PAL - polowy w rogatywkach, podpinki pod brodą; szeregowych do niesienia pochodni - w rogatywkach pod brodą, przy broni bocznej.

 

II.

 

Godz. 19:30 do 20:00 - złożenie wieńców przez przedstawicieli władz      państwowych i wojska.

     Przemarsz przed tablicą Marszałka J. Piłsudskiego.

 

Program uroczystości:

 

- złożenie wieńców przez przedstawicieli władz i wojska,

- przemarsz pochodu i oddanie hołdu.

   W czasie składania wieńców przez przedstawicieli władz i wojska, orkiestra 4 Kuj. PAL gra hymn państwowy. W czasie przemarszu

59 pp oddaje akompaniament. Jako miejsce zbiórki tejże uroczystości wyznaczam ulicę Prezydenta Narutowicza, czoło pochodu przy rozwidleniu ulic Prezydenta Narutowicza i S. Staszica, a koniec przy ulicy Królowej Jadwigi. Zbiórka biorących udział w uroczystym przemarszu - godz. 19:00. Na czele pochodu ustawią się (starosta, prezydent miasta, komendant garnizonu). Pochód ustawi się do przemarszu w kolumnie czwórkowej po prawej stronie ulicy, w kolejności - jak porządek przemarszu, patrz pkt. II. Orkiestry wojskowe ustawią się naprzeciw pomnika Marszałka Piłsudskiego. Pozostałych szeregowych wolnych od służby z 59 pp i 4 Kuj. PAL na godz. 19:00 wysłać pod pomnik Marszałka Piłsudskiego. Zostaną ustawieni szpalerem po stronie pomnika według wskazań oficera placu. W tym celu do dyspozycji oficera placu, dowódcy 59 pp i

4 Kuj. PAL wyznaczą po jednym oficerze, którzy stawią się w komendzie garnizonu dnia 9 listopada br o godz. 11:30 na odprawę, gdzie otrzymają swoją instrukcję porządkową na czas uroczystości.

O godz. 19:15 złożenie wieńców pod pomnikiem Marszałka J. Piłsudskiego, po czym o godz. 19:40 przemarsz.

 

Porządek przemarszu:

 

- najstarszy przedstawiciel władz i wojska.

- reszta przedstawicieli urzędów i Rada Miejska (w kolumnie                 czwórkowej).

- korpus oficerski garnizonu i podoficerów garnizonu tworzy szyk         zwarty w kolumnie czwórkowej, pod dowództwem najstarszego         oficera sztabowego garnizonu,

- kompania sztandarowa z pocztem z 59 pp,

- bateria sztandarowa z pocztem z 4 Kuj. PAL,

- organizacje i stowarzyszenia społeczne pod dowództwem kpt.             Stefana Kulikowskiego. 

 

Kierunek przemarszu.

 

Ulica przezydenta G. Narutowicza, przez plac obok tablicy Marszałka J. Piłsudskiego, na Aleje Sienkiewicza, do ulicy Gen. Bronisława Pierackiego, po czym pochód rozwiązuje się. Oddziały 55 pp przez ulicę św. Barbary do koszar; oddziały 4 Kuj. PAL ulicą Gen. B. Pierackiego, Solankową, Toruńską do koszar. Organizacje i stowarzyszenia społeczne według zarządzeń kpt. Kulikowskiego. Orkiestry powracają do koszar razem z oddziałami grając wyłącznie "Marsz I Brygady".

Ubiór: oficerów i podoficerów garnizonowy, przy broni bocznej, podpinki opuszczone pod brodę, oficerowie w rękawiczkach brązowych. Szeregowi wolni od służby, a biorący udział w uroczystości przy pomniku w rogatywkach, podpinki pod brodą, przy broni bocznej. Ubiór kompanii i baterii sztandarowej - patrz pkt. I.

  Zamówienie oraz dostarczenie wieńca na miejsce zbiórki do przemarszu zarządzi dowódca 59 pp. Koszty wieńca zostaną pokryte przez korpus oficerski i podoficerski garnizonu. Wieniec należy dostarczyć przed pomnik dnia 10 listopada na godz. 19:00. Wystawienie wart honorowych przy pomniku zajmie się prezes Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny p. Mieczysław Eckert. Na czas przemarszu dowódca kompanii sztandarowej 59 pp zarządzi wystawienie posterunku honorowego podwójnego pod pomnikiem Marszałka J. Piłsudskiego od godz. 19:00 do 19:30.

 

III.

 

Dnia 11 listopada 1938 r.

 

Godz. 7:00 - uroczysta pobudka.

Jeden podoficer i dwóch trębaczy konno z 4 Kuj. PAL odegrają uroczystą pobudkę:

- na rynku miejskim,

- na ulicy Marszałka Piłsudskiego w rejonie pomnika Matki Boskiej,

- przed pomnikiem Marszałka Piłsudskiego (Aleje Sienkiewicza), po     czym wracają do koszar.

Strój: historyczny 4 pułku artylerii z 1831 r.

 

Godz. 10:00 - uroczyste nabożeństwo.

   Nabożeństwo odbędzie się w kościele Matki Boskiej.

W nabożeństwie wezmą udział:

Z 59 pp, jeden kombinowany baon i kompania sztandarowa o zmniejszonych stanach.

Z 4 Kuj. PAL jeden dyon kombinowany z zaprzęgami.

Ustawienie oddziałów ukończyć na godz. 9:15 według następującego porządku:

- 59 pp frontem do kościoła (główne wejście), konie wierzchowe i          zaprzęgi ckm pozostawić przed ogrodzeniem na ulicy,

- 4 Kuj. PAL ustawi się w zdwojonej kolumnie na ulicy Plebanka            (zajazd od strony ulicy   Toruńskiej), czoło na wysokości                      dawniejszego kościoła Serca Jezusa.

- oddziały PW i WF oraz stowarzyszenia społeczne, frontem do              kościoła od strony północnej.

   Oficerowie i podoficerowie nieprzydzieleni ustawią się w czasie raportu od strony południowej, prawe skrzydło na wysokości pocztu sztandarowego 59 pp. Na dowódcę całości wyznaczam mjr. Kaczmarczyka, który zda mi raport o godz. 9:20. Po raporcie odbędzie się dekoracja "Krzyżami Zasługi" oraz "Medalami za Długoletnią Służbę" oficerów i podoficerów, którzy wystąpią przed front na rozkaz dowódcy całości. Następnie oddziały składają broń w kozły i wchodzą do kościoła razem z obsługą 4 Kuj. PAL. Przed ołtarz wchodzą tylko poczty sztandarowe 59 pp i 4 Kuj. PAL, reszta pocztów zostaje w nawie głównej kościoła.

Ubiór: oddziały 59 pp - polowy w hełmach; oddziały 4 Kuj. PAL - polowy w rogatywkach, podpinki pod brodą. Dla oficerów i podoficerów nieprzydzielonych - służbowy przy broni bocznej. Kawalerowie "Virtuti Militari", odznaczenie na płaszczu. Powyższe zarządzenie obowiązuje także wojskowych przebywających na uropie w tutejszym garnizonie. Oddziały PW i WF oraz stowarzyszenia i organizacje w mundurach organizacji.

 

Godz. 11:30 - defilada.

    Po nabożeństwie oddziały odchodzą do defilady: ulicą Toruńską, Solankową, Wilkońskiego, Aleje Sienkiewicza - defilada w prawo.

Porządek defilady:

- kompania sztandarowa 59 pp,

- poczty sztandarowe organizacji młodzieżowych,

- reszta 59 pp,

- 4 Kuj. PAL ze sztandarem na czele,

- organizacje paramilitarne.

    Ustawieniem oddziałów PW i WF oraz organizacji i stowarzyszeń społecznych przed kościołem zajmie się kpt. Stefan Kulikowski. Oficerów kierunkowych wyznaczy dowódca 59 pp. Oficerowie i podoficerowie nieprzydzieleni ustawią się w czasie defilady na prawo od trybuny w dwuszeregu. Po defiladzie odmarsz oddziałów do koszar. Celem utrzymania porządku przed kościołem i w czasie defilady dowódca 59 pp wyznaczy 1 podoficera i 10 strzelców do dyspozycji oficera placu. Wyznaczeni oraz dowódca posterunku żandarmerii wraz z żandarmami zameldują się o godz. 8:45 przed kościołem Matki Boskiej u oficera placu.

 

IV.

 

Godz. 15:00 do 15:45 - koncert orkiestr wojskowych.

    Koncert połączonych orkiestr wojskowych z 59 pp i 4 Kuj. PAL odbędzie się na rynku miejskim. Przygotowaniem koncertu zajmie się kapelmistrz 59 pp w porozumieniu z kapelmistrzem z 4 Kuj. PAL. Koncert rozpocząć i zakończyć "Marszem I Brygady".

 

Godz. 16:30 do 17:00 - akademia żołnierska.

    Przygotowują i przeprowadzą oddziały we własnym zakresie. Dowódcy 59 pp i 4 Kuj. PAL na powyższą akademię wyznaczą delegacje oficerów i podoficerów.

 

Godz. 18:00 - uroczysta akademia z bezpłatnym wstępem dla                                     publiczności.       

Akademia odbędzie się w sali "Parku Miejskiego" (Plac Klasztorny). W akademii wezmą udział wszyscy oficerowie służby stałej i podoficerowie zawodowi oraz podoficerowie nadterminowi wolni od służby.

Strój na akademię: oficerowie - garnizonowy (płaszcze, szable); podoficerowie jak wyżej z bronią boczną.

     Na akademię zostaną zarezerwowane z prawej strony sali odpowiednie miejsca dla oficerów oraz ich rodzin. Dowódcy 59 pp i

4 Kuj. PAL wyznaczą po jednym starszym podoficerze i jednym żołnierzu, którzy o godz. 17:30 zgłoszą się do sali "Parku Miejskiego" celem zarezerwowania miejsc według wskazówek oficera placu.

W akademii wezmą udział orkiestry 59 pp i 4 Kuj. PAL (połączone).

 

Audycje żołnierskie. W oddziałach zbiorowe wysłuchiwanie audycji żołnierskich, które zostaną nadane dnia 10 i 11 listopada przez Polskie Radio - według zarządzen dowódców. Dokładny czas zostanie podany dodatkowo.

 

V.

 

Nabożeństwa dla szeregowych wyznania mojżeszowego.

 

Dnia 11 listopada o godz. 10:00 odbędzie się nabożeństwo w miejscowej synagodze przy ulicy Solankowej. Na powyższe nabożeństwo dowódcy oddziałów wyślą szeregowych wyznania mojżeszowego, pod dowództwem podoficerów wolnych od służby. Jako delegacje na powyższe nabożeństwo dowódcy 59 pp i

4 Kuj. PAL wyznaczą po 1 oficerze i 1 podoficerze.

 

KOMENDANT GARNIZONU  

w/z M. Talikowski        

ppłk dypl.             

 

Ogłoszenie.

 

Wieczór w garnizonowym kasynie oficerskim.

    Z okazji Święta Niepodległości w dniu 11 listopada b.r.

o godz. 21:00 w salonach kasyna garnizonowego oficerskiego odbędzie się wieczór taneczny. Strój wieczorowy.

 

       

W okresie międzywojennym bardzo ważnym świętem państwowym były rocznice uchwalenia "Konstytucji 3 Maja".

Rocznice te obchodzono również w "Garnizonie-Inowrocław". Każdego roku, wieczorem 2 maja odbywał się capstrzyk, a następnego dnia odprawiana była msza święta i defilady wojskowe, a po południu okolicznościowe imprezy. 

Oto jeden z przykładów tego święta, które obchodzono w "4 Pułku Artylerii Polowej" w maju 1939 roku.

2 maja w godzinach popołudniowych w bateriach przeprowadzone zostały pogadanki o znaczeniu konstytucji majowej z 1791 roku oraz konstytucji z kwietnia 1935 roku.

O godzinie 19:00 odbył się capstrzyk z udziałem orkiestry "4 Pułku Artylerii Polowej". Po capstrzyku, orkiestra pułkowa wraz z wyznaczoną baterią opuścili koszary i pomaszerowali w świetle pochodni i dżwiękach muzyki ulicami: Jacewską, Toruńską i Solankową przed budynek inowrocławskiego starostwa. Tam odegrano jeden z patriotycznych utworów. Następnie ulicami: Solankową, Królowej Jadwigi, Rynek i Świętego Ducha powrócili do koszar. Żołnierze mieli na sobie służbowe mundury, tornistry ze zrolowanym kocem i karabiny. Oficerowie mieli szable u boku, a podoficerowie pistolety.

Uroczystości w dniu 3 maja  rozpoczęły się wcześnie rano.

O godzinie 7:00 orkiestra pułkowa wykonała przemarsz ulicami miasta. Trasa wiodła ulicami: Jacewską, Toruńską, Średnią, Świetego Ducha do koszar.

Około godziny 9:00 nastąpił wymarsz z koszar całego pułku na mszę świętą do kościoła garnizonowego pw. "Św. Barbary". Do godziny 9:55 pododdziały ustawiały się w podwójnej kolumnie na ulicy Generała Bronisława Pierackiego (obecna ulica Kopernika). Stały tam też pododdziały "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" oraz członowie "Przysposobienia Wojskowego" i "Wychowania Fizycznego", które były podporządkowane komendantowi "PW" - kapitanowi Stefanowi Kulikowskiemu.

Punktualnie o godzinie 10:00, podpułkownik Antoni Kaczmarczyk złożył meldunek komendantowi "Garnizonu-Inowrocław" - pułkownikowi Bolesławowi Mirgalskiemu. Następnie inowrocławska młodzież szkolna przekazała wojsku dary, które zostały zakupione z zebranych składek.

Z "4 Pułku Artyleri Polowej" dary odebrali dwaj kanonierzy z podoficerem. Potem odbyła się dekoracja "Krzyżami Zasługi" wyróżniających się oficerów i podoficerów z obydwu inowrocławskich pułków. Dekoracji dokonał osobiście inowrocławski starosta - Romuald Wilczek.

O godzinie 10:30 rozpoczęło się w kościele uroczyste nabożeństwo, po wcześniejszym wprowadzeniu do świątyni pocztów sztandarowych obydwu inowrocławskich pułków.

Ze względu na dużą liczbę uczestników, w kościele zajęli wyłącznie miejsca przedstawiciele inowrocławskich władz cywilnych, oficerowie i podoficerowie obydwu pułków, delegacje "PW" i "WF", duchowieństwo i mała grupa mieszkańców Inowrocławia.

Dla pozostałych mieszkańców miasta i żołnierzy pozostających na zewnątrz, odprawiono równocześnie nabożeństwo przy ołtarzu polowym, który został ustawiony przed głównym wejściem do kościoła.

Po zakończonym nabożeństwie, pododdziały sformowały kolumnę i przedefiladowały ulicami: Narutowicza, Grodzką, Solankową, Wilkońskiego i Sienkiewicza, skąd pododdziały wróciły do swoich macierzystych koszar.

Uroczystości zakończyły się o godzinie 20:00 w sali teatralnej "Parku Miejskiego" okolicznościową akademią.

Od 1922 roku obchodzono też uroczystości "Święta Pułkowego", jeszcze przed zatwierdzeniem go przez nadrzędne władze wojskowe. Jako datę tego święta ustalono dzień 4 lipca. Właśnie 4 lipca 1919 roku pododdziały ówczesnego "4 Pułku Artylerii Polowej" po raz pierwszy zebrały się razem na froncie jako nowo powstała jednostka wojskowa.

Oficjalny rozkaz zatwierdzający dzień "Święta Pułkowego" ukazał się w "Dzienniku Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych" w maju 1927 roku.

W 1924 roku z okazji "Święta Pułkowego", ówczesny dowódca "4 Pułku Artylerii Polowej" - pułkownik Witold Roszkowski wydał odpowiedni rozkaz.

Poniżej oryginalny tekst rozkazu.

Żołnierze !

Baterie waszego pułku już 1 listopada 1918 r. walczące na froncie pod nazwą 3 pap lub 11 pap w dniu 4 lipca 1919 r. na wyższy rozkaz połączyły się, aby od od owej chwili pod jednym sztandarem walczyć dalej, aż do zwycięstwa.

Jak w ciągu owych ośmiu tak i następnych szesnastu miesiącach wojny każda z tych baterii dokonała niejednego czynu orężnego, którego datę miała prawo umieścić w kronikach swoich, jako dzień chwały baterii. Gdybym jedną z nich obrał jako dzień święta pułkowego, skrzywdziłbym wiele innych. Dlatego postanowiłem upamiętnić raz na zawsze i święcic stale rocznicę dnia, w którym wśród gwaru bitewnego począł się pułk jako taki i świetna tradycja.

W bieżącym roku dzień 4 lipca zastał nas w marszu do Obozu Ćwiczeń. Musiałem przeto poprzestać na ogłoszeniu wam życzeń przesłanych pułkowi przez wyższych przełożonych i na przelotnym tylko przypomnieniu dziejów pułku. Dziś dopiero mogę wam dać do ręki te oto karty pamiątkowe świadczące o chlubnej przeszłości waszego oddziału, urządzić wam zawody pułkowe, których wyniki dowiodą - ufam - że pracą usilną staracie się stać godnymi następcami pierwszych twórców pułku. I dziś dopiero stanąć mogę z wami na miejscu, gdzie poświęca się kamień węgielny pod pomnik poległych bohaterów pułku.

Cztery lata i więcej minęło od czasu, gdy spoczęli snem wiecznym spoczęli na ziemi ojczystej, za którą ginęli. Pięć lat minęło od chwili, w której zostali żołnierzami 4 pap, a sześć mija od czasu, gdy zdobywać zaczęli pierwsze działa dla wszystkich baterii.

Z każdym rokiem niech pamięć o nich będzie zawsze żywsza, bliższa i gorętsza i niech ożywia was, abyście umieli tak jak oni, dla ojczyzny żyć i umierać.

                                                                  Roszkowski Witold

                                                                         /pułkownik/

W obu inowrocławskich pułkach organizowane też były tak zwane święta regionalne. Organizowane były na przykład rocznice wyzwolenia Inowrocławia przez powstańców w dniu 6 stycznia 1919 roku. 

Organizatorem był zarząd powiatowy "Związku Powstańców i Wojskowych Dowództwa Okręgu Korpusu VIII". Powoływany był zawsze komitet honorowy, w skład którego naprzykład w 1935 roku wchodzili: prezydent Inowrocławia, dowódcy obydwu pułków, komendant "Powiatowej Komisji Uzupełnień", dowódca oddziałów powstańczych - kapitan Paweł Cyms, wojskowi kapelani, proboszczowie inowrocławskich parafii i dowódca "Okręgu Korpusu VIII" - generał brygady Wiktor Thomme.

Uroczystości z roku 1935 rozpoczynały się wieczorem 5 stycznia o godzinie

19:00 carstrzykiem na inowrocławskim Rynku z udziałem przedstawicieli władz miejskich, organizacji kombatanckich, pododdziałów obydwu pułków i członków "Przysposobienia Wojskowego" i "Wychowania Fizycznego". Przy zapalonym drewnianym stosie przeprowadzono apel poległych.

Następnego dnia rano (6 stycznia), wojsko, członkowie związków powstańczych, oraz organizacji społecznych i młodzieżowych zgromadzili się przed kościołem Zwiastowania NMP, a następnie wchodzili do świątyni na mszę świętą (w latach poprzednich msze odbywały się w ówczesnym kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Nie istniejący już kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa - 1934 rok

Po mszy świętej pod kościołem sformował się pochód, który następnie przeszedł pod pomnik "Poległych w Walce o Niepodległość" przy ulicy Orłowskiej. Tam modlono się za dusze poległych, a następnie złożone zostały wieńce i wiązanki kwiatów. Potem wszyscy zebrani przeszli pod gmach inowrocławskiego "Magistratu" przy ulicy Królowej Jadwigi, przed którym odbyła się defilada. Kolumnę otwierał komendant "Garnizonu-Inowrocław". Za nim szedł korpus oficerski, wyznaczone pododdziały "4 Pułku Artylerii Lekkiej" i "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" oraz delegacje różnych organizacji społecznych, związków i stowarzyszeń.

Przemarsz ulicą Królowej Jadwigi jednego z pułkowych pododdziałów - 1937 rok

Nieco inny przebieg miały uroczystości w dniu 6 stycznia 1938 roku.

Tego dnia w godzinach popołudniowych, w koszarach "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" przy ulicy Dworcowej odbyła się ceremonia wręczenia

"4 Pułkowi Artylerii Lekkiej", "59 Pułkowi Piechoty Wielkopolskiej" oraz zasłużonemu działaczowi i założycielowi w 1884 roku inowrocławskiego "Towarzystwa Gimnastycznego-Sokół" - Maksymilianowi Gruszczyńskiemu,

" Honorowego Obywatetelstwa Miasta Inowrocławia".

W uroczystościch wzięli udział: władze miasta, oficerowie "Garnizonu-Inowrocław", oficerowie i pododdziały obydwu pułków oraz członkowie inowrocławskiego "Sokoła". Na uroczystość przyjechał również dowódca

"15 Dywizji Piechoty" - pułkownik dyplomowany Zdzisław Przyjałkowski.

Na specjalnie wzniesionym w tym celu podeście miejsca zajęli: dowódca 

"4 Pułku Artylerii Lekkiej" - pułkownik Leon Hózman mirza Sulkiewicz, dowódca "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej" - pułkownik Bolesław Mirgałowski oraz druch - Maksymilian Gruszczyński. Prezydent Inowrocławia - Apolinary Jankowski w swoim przemówieniu podkreślił serdeczne więzy łączące wojsko ze społeczeństwem, a następnie wręczył akty nadania "Honorowego Obywatelstwa Miasta Inowrocławia".

 

Poniżej oryginalna treść aktu nadania dla "4 Pułku Artylerii Lekkiej".

 

     My Rada Miejska i Magistrat Inowrocławia przez niniejszy dokument ku przyszłej rzeczy pamięci wszem i wobec i każdemu z osobna, komu powiedzieć należy, oznajmujemy: iż mając wzgląd na siedzibę Pułku Artylerii Lekkiej od 16 lat w grodzie naszym związanym z najświętszymi tradycjami oręża, na chwałę bohaterstwa, w którym się Pułk Artylerii Polowej na polach bitew dnia 15 sierpnia 1920 pod Radzyminem, dnia 11 września pod Rohatyniem, na nadanie przez Pułk dnia 4 lipca 1927 roku grodowi naszemu odznaki pułkowej jako najwyższego swego odznaczenia, na fundację sztandaru pułkowego przez nas jako najwyższą  reprezentacje obywatelstwa inowrocławskiego, jako wyraz zjednoczenia Pułku Artylerii Lekkiej z korporacjami miejskimi i społeczeństwem inowrocławskim, na chwilę obecną jako najdogodniejszą i najstosowniejszą sposobność do złożenia uczuć naszych postanowiliśmy i uchwaliliśmy w myśl art. 43 pkt. 1 ustawy samorządowej nadać Pułkowi Artylerii Lekkiej "obywatelstwo honorowe miasta Inowrocławia" jako dowód najgłębszego i najtrwalszego zespolenia obywatelstwa inowrocławskiego z Pułkiem Artylerii Lekkiej jako umocnienie więzów, które łączą nierozerwalnie społeczeństwo z armią.

 

Akt nadania "Honorowego Obywatelstwa Miasta Inowrocławia" wykonany był z koziej skóry. Na akcie widniały: herb Inowrocławia, podpis prezydenta miasta - Apolinarego Jankowskiego i pieczęć lakowa "Magistratu".

Dokument przekazany dowódcy "4 Pułku Artylerii Lekkiej" rozpoczynał się wielkim inicjałem "M", ze św. Maurycym w tle.

Jeszcze jedna ważna uroczystość odbyła się w pułku w końcu 1936 roku.

Wtedy, na prośbę kadry inowrocławskiego pułku, minister spraw wojskowych nadał koszarom "4 Pułku Artylerii Polowej" nazwę

"Koszary imienia Marszałka Józefa Piłsudskiego"

Odpowiedni rozkaz o nadaniu koszarom nazwy ukazał się w "Dzienniku Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych" w listopadzie 1936 roku.

 

Równie ważnym wydarzeniem dla "4 Pułku Artylerii Lekkiej" było nadanie pułkowi długo oczekiwanej nazwy własnej. Oficjalna informacja o nadaniu nazwy ukazała się w "Dzienniku Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych" w dniu 1 lipca 1938 roku. Od tej daty, pułk przyjął nazwę

"4 Kujawski Pułk Artylerii Lekkiej"

Było to dopełnienie wszelkich obowiązujących norm związanych z nazewnictwem i wojskową symboliką.

Warto więc w tym miejscu zauważyć, że kultywowanie tradycji historycznych i tym samym wiązanie społeczności z armią było słuszne.

Mieszkańcy Inowrocławia bardzo chętnie brali udział w uroczystościach z udziałem żołnierzy "4 Pułku Artylerii Polowej" i "59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej". Wojsko darzono ówcześnie głębokim szacunkiem i widziano w nim obrońcę polskich granic.

V Poniżej ciąg dalszy V